Encontre a súa información...

Aliméntate ben
Lun, 27/06/2016 - 14:24
[actualizado o 28/09/2017]
 

Ficha técnica

Proxecta

Institucións:

  • Consellería do Mar
    • Subdirección Xeral de Pesca e Mercados da Pesca
      • Servizo de Mercados
  • Conselllería de Medio Rural
    • Fondo Galego de Garantía Agraria (FOGGA)
      • Servizo do Sector Lácteo e Mercados Agrícolas
  • Consellería de Sanidade
    • Servizo de Estilos de Vida Saudable e Educación para a Saúde
  • Consello Regulador de Agricultura Ecolóxica de Galicia (CRAEGA)

Ámbito: saúde / alimentación
Definición: mellora dos hábitos alimenticios do alumnado

Todos os centros interesados nas modalidades C, D, E, F e G deben elixir obrigatoriamente a modalidade A ou a B.

Ofrece 6 modalidades:

a) Xermoliño: de participación obrigatoria para os centros de infantil e primaria

b) Xermolón: de participación obrigatoria para os centros de secundaria (ESO, bacharelato, FP básica)

c) Froita na escola (infantil, primaria e ESO)

d) Lácteos na escola (infantil, primaria e ESO)

e) Ponlle as pilas ao teu bocata (conservas do mar) (infantil, primaria e ESO)

f) O sabor da aventura está no mar (infantil, primaria e ESO)

g) Fai eco do lóxico (primaria, ESO, bacharelato, FP)

h) Cociñando con saúde (FP de grao medio e superior, familia de cociña e restauración)

Temporización: curso completo
Límite de centros participantes: 80

Criterios de selección

  1. A calidade da proposta presentada; valorarase especialmente o desenvolvemento das accións relacionadas co desenvolvemento dos seguintes aspectos:
    1. coñecemento dos hábitos alimenticios do medio en que vive o alumnado
    2. coñecemento da produción agrícola, gandeira e pesqueira de Galicia
    3. información nutricional dos alimentos
    4. recomendacións de consumo

      Non se valorarán aspectos non relacionados cos contidos do programa (ex. actividade deportiva).
       

  2. Para as modalidades Froita na Escola (C) e/ou Lácteos na Escola (D), admitiranse só os centros que participaran, a través da convocatoria específica, no PROGRAMA ESCOLAR DE FROITAS, CASTAÑAS E LEITE:

1. Web do Programa escolar de froitas, castañas e leite (2017/18).

2. Resolución:

Resolución do 13 de xuño de 2017, pola que se regula o procedemento para a concesión de axudas para a suministración de froitas frescas, castañas e leite líquido de consumo ao alumnado de centros escolares e se convocan para o curso escolar 2017/18, e de convocatoria da declaración de participación para o curso escolar 2018/19.

Resolución do 8 de setembro de 2017, pola que se modifica a Resolución do 13 de xuño de 2017 pola que se regula o procedemento para a concesión das axudas para a subministración de froitas frescas, castañas e leite líquido de consumo ao alumnado de centros escolares e se convocan para o curso escolar 2017/18, e de convocatoria da declaración de participación para o curso escolar 2018/19.

Persoas responsables:

Para a modalidades A (Xermoliño):

Nomes: José Juan Pérez Boutureira
Departamento: Servizo de Estilos de Vida Saudables e Educación para a Saúde
Teléfono: 881 548 676
Correo electrónico: jose.juan.perez.boutureira@sergas.es

Para a modalidade B (Xermolón):

Nomes: Ana Mª Martínez Lorente
Departamento: Servizo de Estilos de Vida Saudables e Educación para a Saúde
Teléfono: 881 548 606
Correo electrónico: Ana.Maria.Martinez.Lorente@sergas.es

Para as modalidades C (Froita na escola) e D (Lácteos na escola)

Nomes: Mª Luz Acción Porto e Ana Hernández Escobar
Departamento: Servizo do Sector Lácteo e Mercados Agrícolas (Fondo Galego de Garantía Agraria - FOGGA)
Teléfono: 981 540 079 e 981 540 071
Correo electrónico: maria.luz.accion.porto@xunta.gal, ana.hernandez.escobar@xunta.gal

  Para as modalidades E (Ponlle as pilas ao teu bocata) e F (O sabor da aventura está no mar)

Nomes: Ramón Damián Fernández Conchas
Departamento: Servizo de Mercados
Teléfono: 981 546 261
Correo electrónico: ramon.fernandez.conchas@xunta.gal

   Para a modalidade G (Fai eco do lóxico)

Nomes: Juan Hermida Rodríguez e Javier García Lozano
Departamento: CRAEGA
Teléfono: 982 405 300
Correo electrónico: juan@craega.es e javier@craega.es

    Para a modalidade H (Cociñando con saúde)

Nomes: Ana Mª Martínez Lorente
Departamento: Servizo de Estilos de Vida Saudables e Educación para a Saúde
Teléfono: 881 548 606
Correo electrónico: Ana.Maria.Martinez.Lorente@sergas.es

 

Xustificación

Na actualidade distintas fontes de ámbito estatal deron a coñecer a súa preocupación pola deterioración da calidade da oferta alimentaria na contorna do alumnado debido a razóns socioeconómicas de distinto tipo. Este feito obriga a incidir, na medida do posible, nos hábitos alimentarios do alumnado co fin de paliar os efectos que esta deteriorización pode causar no seu proceso evolutivo. Ademais cómpre ter en conta que as franxas de idade comprendidas dentro do período escolar obrigatorio son especialmente sensibles a riscos para a saúde que teñen a súa orixe en desequilibrios alimentarios. Entre outras, a malnutrición derivada de patoloxías como a obesidade infantil ou os trastornos do comportamento alimentario, como a anorexia nerviosa ou a bulimia.

A existencia de programas de ámbito autonómico que teñen como obxectivo a prevención deste tipo de riscos (ex. Plan Xermola en Sanidade, os programas de distribución de produtos do FOGGA...) aconsella o desenvolvemento deste programa nos nosos centros educativos.

Obxectivo xeral

O obxectivo do programa é traballar a alimentación saudable de xeito integral naquelas iniciativas institucionais encamiñadas á promoción de determinados produtos alimenticios (como a froita, os lácteos e os produtos do mar). O desenvolvemento dos diferentes proxectos deberá favorecer o coñecemento da contorna a través das experiencias sensoriais, a familiaridade e o coñecemento dos alimentos que compoñen o noso patrimonio alimentario así como o fomento das eleccións alimentarias saudables a través da educación como consumidores responsables.

Para acadar este obxectivos, o programa promove dúas modalidades principais: "Xermoliño" e "Xermolón". Nestas dúas modalidades propóñense accións encamiñadas a: 

  • coñecer as necesidades alimenticias por grupos de idade, por nivel de actividade física...
  • realizar actividades prácticas cos produtos alimenticios.
  • interprer a información da etiqueta nutricional no momento da compra.
  • analizar a oferta alimentaria do contorno do centro educativo (comedor, cafetería, quiosco, etc.).
  • reflexionar sobre as mesaxes publicitarias que proceden do ámbito da alimentación.
  • elaborar propostas de mellora respecto da oferta alimentaria no contorno do alumnado.

Ademais, os centros poderán complementar este obxectivo principal coa promoción do consumo de determinados produtos alimenticios na dieta escolar. Así pois, a través das modalidades "Froita na escola" e "Lácteos na escola" os centros poderán acceder a axudas que lle permitan aumentar a inxesta dos devantidos alimentos durante o horario lectivo (e sempre a maiores das inxestas recibidas no comedor escolar). Para completar o obxectivo desta acción de distribución de alimentos, é imprescindible promover actividades de aula e de centro que favorezan o coñecemento dos beneficios destes produtos (propiedades alimenticias), que favorezan o achegamento e a familiaridade co alumnado con eles (a través da manipulación, cata, cociñado...) e que contribúan á sensibilización do alumnado e do seu contorno coa necesidade de aumentar o seu consumo de alimentos de calidade abundantes no medio en que viven en beneficio da súa saúde e benestar.

Nesta mesma liña, as modalidades "Ponlle as pilas ao teu bocata" e "O sabor da aventura está no mar" procuran afianzar o coñecemento das propiedades alimenticias do peixe fresco e en conserva co fin de que o alumnado se familiarice con el e valore os seus beneficios. Ademais, estas modalidades favorecen o coñecemento da relevancia do sector pesqueiro e marisqueiro na economía galega.

En canto á modalidade "Faite eco do lóxico", procúrase fomentar os hábitos de consumos saudables nos máis pequenos, concienciando das múltiples vantaxes dos alimentos ecolóxicos para as persoas e tamén para a natureza.

Por último, a modalidade "Cociñando con saúde" pretende fomentar o traballo dos contidos nutricionais naqueles estudos de FP encamiñados á área da hostalaría. Así pois, vai especialmente enfocado aos 8 centros da Rede galega de formación profesional de hostalaría.

En resumo, o programa no seu conxunto procura tres obxectivos fundamentais:

  • coñecer as propiedades, cualidades e beneficios dos alimentos
  • aumentar o consumo de produtos alimenticios recomendables para a saúde e o benestar
  • valorar positivamente a toma de decisións informada na selección de produtos alimenticios axeitados para garantir unha dieta equilibrada

Cómpre indicar que a realización de actividades deportivas están consideradas como aconselladas e complementarias dun verdadeiro programa de hábitos de vida saudables, que deben ser canalizadas a través do Programa Deportivo de Centro.

Palabras clave

Alimentación saudable. Alimento ecolóxico. Benestar animal. Biodiversidade. Conservas de peixe. Consumo responsable. Froita fresca. Hábitos de vida saudable. Lácteos. Obesidade infantil. Nutrición. Recursos agrogandeiros. Recursos mariños.

Modalidades de participación

  • a) Xermoliño. Esta modalidade ter por obxectivo producir un cambio de hábitos alimentarios na poboación infantil. Todos os centros participantes que desenvolvan accións con alumnado de infantil e primaria deben elixir necesariamente esta modalidade.
  • b) Xermolón. Esta modalidade ter por obxectivo producir un cambio de hábitos alimentarios na poboación adolescente e adulta. Todos os centros participantes que desenvolvan accións con alumnado de secundaria (ESO e bacharelato) deben elixir necesariamente esta modalidade.

    Os centros que impartan accións de "Aliméntate ben" con alumnado de infantil, primaria e secundaria deben elixir necesariamente, e como mínimo, 1 das modalidades anteriores. No caso de centros que inclúan alumnado das 3 etapas educativas (ex. un CPI ou CPR), débese elixir a modalidade B.
     

  • c) Froita na escola. Esta modalidade ten por obxecto o fomento do consumo de froita entre o alumnado de 3 a 16 anos de centros escolares. Nesta modalidade ofrécese froita fresca fresca gratuíta a través da convocatoria do FOGGA.
  • d) Lácteos na escola. Esta modalidade ten por obxecto o fomento do consumo de produtos lácteos. Nesta modalidade ofrécese leite e produtos lácteos a prezo reducido a través da convocatoria do FOGGA.
  • e) Ponlle as pilas ao teu bocata (conservas do mar). Esta modalidade pretende dar a coñecer as múltiples virtudes das conservas do mar, incidindo así en hábitos de consumo alimentarios saudables.
  • f) O sabor da aventura está no mar. Esta modalidade ten o dobre obxectivo de facilitar o coñecemento e consumo de produtos do mar de Galicia entre as nenas e os nenos galegos, e mais de incidir e equilibrar as súas dietas alimenticias.
  • g) Faite eco do lóxico. Esta modalidade ten como obxectivo principal fomentar o consumo de produtos ecolóxicos a través do coñecemento dos seus beneficios no plano da saúde e do medio ambiente. Busca combater os problemas da saúde derivados da alimentación con alimentos cun mais nutrientes, e producidos libre de pesticidas e aditivos sintéticos, aumentar a información dispoñible sobre os alimentos ecolóxicos concienciando a comunidade educativa e o seu contorno e sensibilizar sobre a sustentabilidade ambiental
  • h) Cociñando con saúde. Esta modalidade ten como obxectivo favorecer a integración de aspectos nutricionais na formación do alumnado de FP das familias profesionais relacionadas co ámbito da hostalaría.

Obxectivos específicos

PARA O ALUMNADO

  • Coñecer as características dos alimentos (grupos de alimentos, calidades, nutrientes, propiedades, texturas, sabores...).
  • Coñecer as recomendacións nutricionais (por grupos de idades, por hábitos de vida...).
  • Integrar ou aumentar os produtos recomendados na dieta do alumnado.
  • Interpretar correctamente a información da etiqueta nutricional dos alimentos envasados e a etiquetaxe eco.
  • Analizar a oferta alimentaria do contorno do alumnado (ex. comedor escolar, cafetería, supermercado, quiosco...).
  • Valorar a idoneidade de determinados modelos de consumo.
  • Desenvolver unha análise crítica da influencia que ten a publicidade dos alimentos na elección do que consumimos.
  • Elaborar unha proposta de oferta alimentaria máis saudable, de acordo con distintos factores (grupo de idade, actividade física...).
  • Coñecer os sectores de produción alimenticia en Galicia (agricultura, gandería, pesca e marisqueo).
  • Coñecer a trazabilidade dos produtos alimenticios do seu contorno desde a súa orixe (produción, transformación, distribución e elaboración).
  • Realizar propostas reais de cambio que favorezan unha mellora nos hábitos de consumo alimenticio no seu contorno (centro e familia).
  • Coñecer os beneficios da produción ecolóxica, tanto na súa alimentación como na conservación medioambiental e o benestar animal.
  • Coñecer as diferenzas entre os produtos ecolóxicos e convencionais.

PARA O PROFESORADO

  • Integrar a alimentación saudable como elemento transversal desde o traballo na educación para a saúde.
  • Fomentar accións que procuren a reflexión sobre os hábitos alimenticios e sobre a oferta alimentaria que rodea o alumnado.
  • Concienciar sobre os beneficios da produción de calidade e ecolóxica.

PARA A COMUNIDADE EDUCATIVA

  • Dar a coñecer a cadea de produción dos alimentos e a súa trazabilidade (orixe dos alimentos, transformación dos alimentos, elaboración, envasado, cociñado...).
  • Fornecer exemplos de boas prácticas relacionadas co ámbito da alimentación no contorno do alumnado.
  • Coñecer os beneficios da produción ecolóxica.

Metodoloxía recomendada

Proponse que os proxectos analicen os hábitos alimenticios do alumnado, extraian conclusións e realicen propostas de mellora procurando un cambio de hábitos. Pódese aproveitar a materia de libre configuración “Promoción de estilos de vida saudables” (1º e 2º da ESO) como apoio para desenvolver parte do seu currículo a través deste proxecto, sempre que se manteña a interdisciplinariedade do traballo realizado.

Temporización

A temporización abarca todo o curso escolar. Cómpre ter en conta as seguintes datas de interese:

  • 1º trimestre:
    • actividade de formación inicial de introdución ao programa.
    • actividade formativa para o profesorado de Xermolón.
    • análise dos hábitos alimenticios do alumnado (avaliación inicial a través de enquisas ou calquera outra actividade que permita identificar os hábitos alimenticios).
  • 2º trimestre:
    • realización de actividades (distribución dos produtos, catas, saídas, menús...) en distintos espazos (fogar, comedor escolar, cafetería, contorno escolar...) e momentos (almorzo, almorzo de media mañá, xantar, merenda, cea).
    • elaboración das conclusións extraídas a partir dos datos obtidos da análise dos hábitos alimenticios do alumnado.
  • 3º trimestre:
    • elaboración de propostas de mellora (decálogo, recomendacións).
    • identificación do cambio de hábitos producidos no alumnado (avaliación de resultados a través de enquisas, observación directa...).

Actividades e recursos comúns para as modalidades A e B

  • Formación do profesorado: a modalidade Xermolón ofrecerá formación para o profesorado participante.

    Materiais de cursos anteriores:  A oferta alimentaria no ámbito escolar. Estratexias de traballo do Plan Xermola (2016/17). Entre outros materiais, recóllese información sobre etiquetas nutricionais, pirámides alimentarias, menús escolares, inxestas recomendadas, publicidade nutricional, recomendacións internacionais sobre nutrición infantil, documentación de referencia da estratexia NAOS, documentación de referencia da Organización Mundial da Saúde e, por suposto, documentación de referencia do Plan Xermola.

  • Apoio ao profesorado: telefónico ou presencial para favorecer a sensibilización e información inicial ao profesorado cando se precise, para inicio de traballo na aula.
  • Recursos na web:

Actividades e recursos para o resto das modalidades

A) Xermoliño:

  • Ligazóns con orientacións para traballar. Documento word con ideas para traballar.
  • Non vai haber formación.

B) Xermolón:

  • Formación do profesorado.

C) Froita na escola:

D) Lácteos na escola:

E) Ponlle as Pilas ao teu bocata:

F) O sabor da aventura está no mar:

G) Fai eco do lóxico:

H) Cociñando con saúde:

  • Formación específica para restauración colectiva (menús por colectivos, por idades, por necesidades nutricionais).

Produto final

Cómpre facer fincapé no desenvolvemento dun proxecto educativo de fomento da mellora dos hábitos alimenticios do alumnado mediante o consumo de froita fresca, lácteos, peixe e conservas do mar. Así pois, o desenvolvemento do proxecto debe ir máis alá da distribución ou repartición de determinados alimentos entre o alumnado.

  • Exposición de resultados obtidos polo alumnado (murais...)
  • Obradoiros de cociña
  • Campañas de difusión do consumo saudable
  • Produtos audiovisuais e tecnolóxicos
  • Carta de menús saudables, deseñados por colectivos...
  • (...)

Sección