Título node Learning object

Aliméntate ben (curso 2020/21)
Lun, 27/06/2016 - 14:24

Ficha técnica

Proxecta

Institucións:

  • Consellería do Mar
    • Subdirección Xeral de Pesca e Mercados da Pesca
      • Servizo de Mercados
  • Conselllería de Medio Rural
    • Fondo Galego de Garantía Agraria (FOGGA)
      • Servizo do Sector Lácteo e Mercados Agrícolas
  • Consellería de Sanidade
    • Servizo de Estilos de Vida Saudable e Educación para a Saúde

Ámbito: saúde / alimentación
Definición: mellora dos hábitos alimentarios do alumnado.

Para desenvolver o proxecto Aliméntate ben, é obrigatorio elixir algunha das 3 modalidades A, B ou C, segundo etapa e nivel educativo. Logo, e de forma complementaria, pódese elixir algunha ou todas as modalidades D, E, F e G coa fin de reforzar e potenciar aspectos concretos do proxecto que se pretende abarcar.

NOTA: Os centros educativos poderán desenvolver, dun xeito independente, os proxectos d), e), f) e/ou g). Neste caso, farano segundo criterios das institucións responsables (FOGGA, S.X Pesca e Mercados da Pesca) pero NON formarán parte do PLAN PROXECTA - ALIMENTATE BEN.

Modalidades:

a) XERMOLIÑO: de participación obrigatoria para os centros de educación infantil e primaria
b) XERMOLÓN: de participación obrigatoria para os centros de educación secundaria (ESO, 1º curso bacharelato)
c) COCIÑANDO CON SAÚDE (FP básica, de grao medio e superior, familia de cociña e restauración)
d) FROITA NA ESCOLA (E. infantil, E. primaria e ESO)
e) LÁCTEOS NA ESCOLA (E. infantil, E. primaria e ESO)
f) FAI CLIC AO TEU BOCATA (conservas do mar) (infantil, primaria e ESO)
g) TI SI QUE ES UN BO PEIXE (E. infantil, E. primaria e ESO)

Temporización: curso completo
Límite de centros participantes: 80 (40 XERMOLIÑO, 25 XERMOLON, 15 COCIÑANDO CON SAÚDE). Se nalgunha das tres modalidades non se cubriran a totalidade das prazas ofertadas, poderían aceptarse as excedentes das outras (segundo orde de puntuación obtida na avaliación inicial dos proxectos), sempre que o número total non superen os 80 centros educativos do programa Aliméntate ben por curso escolar.

Criterios de selección:

NOTA: A proposta que se presente debe ter en conta para a súa elaboración a información contida nestes documentos: XERMOLIÑO, XERMOLÓN, RESUMO ACTIVIDADES XERMOLON, COCIÑANDO CON SAÚDE, DOCUMENTO ANEXO E INFORMACIÓN COMPLEMENTARIA.

1. A calidade da proposta presentada; valorarase especialmente o desenvolvemento das accións relacionadas co desenvolvemento dos seguintes aspectos:

1.1. Para os escolares de infantil e primaria e dado que o obxectivo e adquirir hábitos alimentarios saudables a través das experiencias positivas cos alimentos, valorarase positivamente a descrición dos procesos de aprendizaxe que se levarán a cabo para acadar:

• A adquisición das preferencias alimentarias e dos hábitos saudables.
• Os modelos educativos para faciliten a participación activa do alumnado e das familias.
• A integración dos proxectos educativos na comunidade onde nenos e nenas viven e se desenvolven. O coñecemento da propia contorna alimentaria.

1.2. Para os escolares de Educación Secundaria e Primeiro curso de Bacharelato e dado que o obxectivo é adquirir coñecementos, habilidades, valores e actitudes necesarios para realizar eleccións alimentarias saudables, valorarase positivamente a descrición dos procesos de aprendizaxe que se levarán a cabo para acadar:

• A adquisición das competencias necesarias para realizar eleccións alimentarias saudables baseadas en criterios nutricionais obxectivos.
• As actividades que inviten a reflexionar sobre a influencia da contorna alimentaria (publicidade, oferta da industria alimentaria etc.) nas decisións individuais e as súas consecuencias no estado de saúde
• As intervencións capaces de desenvolver un comportamento crítico fronte á oferta alimentaria actual, mediante a participación activa, a reflexión, a observación, a aprendizaxe para chegar a comprender procesos e aplicalos en situacións novas.

1.3. Para os escolares de Formación Profesional e dado que o obxectivo é que o alumnado aprenda, valore, practique e comparta a arte do cociñado desde o punto de vista da saúde, valorarase positivamente a descrición dos procesos de aprendizaxe que se levarán a cabo para;

• Que o alumnado sexa quen de aplicar as recomendacións das guías alimentarias no seu proceder laboral.
• Adquirir coñecementos básicos de dietética.
• Recoñecer e deseñar receitas, pratos, menús e programacións dun xeito básico e axeitados á etapa vital e as necesidades nutricionais específicas da súa clientela.

2. O fomento da interdisciplinaridade, da transversalidade, da participación activa do alumnado e das prácticas que permitan a continuidade do proxecto no tempo.

3. A inclusión detallada do proceso de avaliación que se levará a cabo dende o inicio do proxecto, así como da xustificación da metodoloxía empregada.

4. Para as modalidades Froita na Escola (D) e/ou Lácteos na Escola (E), admitiranse só os centros que participaran, a través da convocatoria específica, no PROGRAMA ESCOLAR DE FROITAS, CASTAÑAS E LEITE: ligazón.

5. Non se valorarán aspectos non relacionados cos contidos do programa (ex. actividade deportiva).

Responsables dos programas:

Para a modalidades A (Xermoliño):

Nome: Orlando Blanco Iglesias
Departamento: Servizo de Estilos de Vida Saudables e Educación para a Saúde
Teléfono: 881 548 607
Correo electrónico: orlando.blanco.iglesias@sergas.es

Para as modalidades B (Xermolón) e C (Cociñando con saúde):

Nomes: Ana Mª Martínez Lorente
Departamento: Servizo de Estilos de Vida Saudables e Educación para a Saúde
Teléfono: 881 548 606
Correo electrónico: Ana.Maria.Martinez.Lorente@sergas.es

Para as modalidades D (Froita na escola) e E (Lácteos na escola)

Nomes: Mª Luz Acción Porto e Ana Hernández Escobar
Departamento: Servizo do Sector Lácteo e Mercados Agrícolas (Fondo Galego de Garantía Agraria - FOGGA)
Teléfono: 981 540 079 e 981 540 071
Correo electrónico: maria.luz.accion.porto@xunta.gal, ana.hernandez.escobar@xunta.gal

Para a modalidade F (Fai clic ao teu bocata) e G (Ti si que es un bo peixe).

Nomes: Ramón Damián Fernández Conchas
Departamento: Servizo de Mercados
Teléfono: 981 546 261
Correo electrónico: ramon.fernandez.conchas@xunta.gal

Xustificación

Na actualidade distintas sociedades científicas e institucións deron a coñecer a súa preocupación polo deterioro da calidade alimentaria na dieta dos escolares, debido a razóns de distinto tipo. Este feito obriga a incidir, na medida do posible, nos hábitos alimentarios do alumnado co fin de paliar os efectos negativos para a saúde dos nosos nenos e nenas. Ademais, cómpre ter en conta que os hábitos alimentarios saudables se adquiren e consolidan nas primeiras etapas da vida, que as franxas de idade comprendidasdentro do período escolar obrigatorio son especialmente sensibles a riscos para a saúde presente e futura, e que poden estar relacionados con factores dietéticos. Entre outras, a malnutrición derivada de patoloxías como a obesidade infantil ou os trastornos do comportamento alimentario, como a anorexia nerviosa ou a bulimia. A existencia de programas de ámbito autonómico que teñen como obxectivo fomentar a adquisición de hábitos alimentarios saudables entre o alumnado poden favorecer un óptimo estado nutricional e previr a aparición deste tipo de riscos para a saúde (ex. Plan Xermola en Sanidade, os programas de distribución de produtos do FOGGA...) polo que se aconsella o seu desenvolvemento nos nosos centros educativos.

Obxectivo xeral

O obxectivo do programa é traballar a alimentación saudable dun xeito integral naquelas iniciativas institucionais encamiñadas á promoción de determinados produtos alimenticios (como a froita, os lácteos e os produtos do mar). O desenvolvemento dos diferentes proxectos deberá favorecer o  coñecemento da contorna a través das experiencias sensoriais, a familiaridade e o coñecemento dos alimentos que compoñen o noso patrimonio alimentario así como o fomento das eleccións alimentarias saudables a través da educación como consumidores responsables.
Para acadar este obxectivos, o programa promove tres modalidades principais: "Xermoliño" e "Xermolón" e “Cociñando con Saúde”. Nestas tres modalidades, respectivamente, propóñense accións encamiñadas a:

  1. Adquirir e consolidar hábitos alimentarios saudables desde a educación infantil e primaria.
  2. Adquirir os coñecementos, habilidades, valores e actitudes necesarios para poder realizar as eleccións alimentarias saudables como consumidores responsables e por medio de decisións ben informadas.
  3. Conseguir que o alumnado aprenda, valore, practique e comparta a arte do cociñado desde o punto de vista da saúde e, ademais, que adquira os coñecementos e habilidades necesarios no campo da nutrición para poder aplicalos correctamente na aprendizaxe práctica.

Ademais, os centros poderán complementar este obxectivo principal coa promoción do consumo de determinados alimentos de presencia recomendada na dieta escolar.

Así pois, a través das modalidades "Froita na escola" e "Lácteos na escola" os centros poderán acceder a axudas que lle permitan aumentar a achega dos devanditos alimentos durante o horario lectivo (e sempre, a maiores das achegas recibidas no comedor escolar ou na casa). A distribución de alimentos deberá ir acompañada de actividades que favorezan o coñecemento dos seus beneficios para a saúde, a inclusión destes produtos na dieta habitual e da sensibilización do alumnado para recoñecer a riqueza de alimentos da súa contorna que aportan beneficios para a súa saúde e benestar. Nesta mesma liña, as modalidades "Fai clic ao teu bocata" e "Ti si que es un bo peixe" procuran afianzar o coñecemento das propiedades nutricionais do peixe fresco e en conserva co fin de que o alumnado se familiarice con eles e valore os seus beneficios.
Ademais, estas modalidades favorecen o coñecemento da relevancia do sector pesqueiro e marisqueiro na economía galega.
Cómpre indicar que a realización de actividades deportivas está considerada como aconsellable e complementaria dun verdadeiro programa de hábitos de vida saudables, que deben ser canalizadas a través do Programa Deportivo de Centro.

Palabras clave

Promoción da saúde na escola. Educación para a saúde na escola. Escolas saudables. Alimentación e nutrición infantil. Biodiversidade. Consumo responsable. Calidade nutricional e recursos agrogandeiros. Patrimonio alimentario en Galicia. Recursos mariños, peixe e conservas de peixe. Froita fresca. Lácteos. Hábitos de vida saudable. Obesidade infantil.

Modalidades de participación

A) XERMOLIÑO. Esta modalidade ten por obxectivo a adquisición de hábitos alimentarios saudables no alumnado de educación infantil e primaria. Todos os centros participantes que desenvolvan accións con alumnado de educación infantil e primaria deben elixir necesariamente esta modalidade.
B) XERMOLON. Esta modalidade ter por obxectivo adquirir as habilidades necesarias para realizar eleccións alimentarias saudables como consumidores responsables. Todos os centros participantes que desenvolvan accións con alumnado de ESO e 1º curso de bacharelato deben elixir necesariamente esta modalidade.
C) COCIÑANDO CON SAÚDE. Esta modalidade ten por obxectivo conseguir que o alumnado aprenda, valore, practique e comparta a arte do cociñado desde o punto de vista da saúde e, ademais, que adquira os coñecementos e habilidades necesarios no campo da nutrición para poder aplicalos correctamente na aprendizaxe práctica. Todos os centros participantes que desenvolvan accións con alumnado de FP básica, de grao medio e superior, familia de cociña e restauración deben elixir necesariamente esta modalidade.

Importante: Os centros que impartan accións de "Aliméntate ben" con alumnado de educación infantil, primaria e secundaria poderán solicitar a participación nos dous proxectos (XERMOLIÑO e XERMOLON) dun xeito independente pero aclarando en cada un deles que o centro participará dun xeito íntegro no ALIMÉNTATE BEN. Na memoria final deberán facer constancia de novo nesta forma de participación, así como describir as actividades que levaron en conxunto no centro e as propias de cada proxecto.

D) Froita na escola. Esta modalidade ten por obxecto o fomento do consumo de froitas frescas e castañas coa finalidade de configurar hábitos alimentarios saudables no alumnado de centros escolares. Ofrécense froitas frescas e castañas aos centros que así o soliciten, segundo a convocatoria anual do FOGGA.
E) Leite na escola. Esta modalidade ten por obxecto o fomento do consumo de leite no alumnado de centros escolares. Ofrécese leite de consumo aos centros que así o soliciten, segundo a convocatoria anual do FOGGA.
F) Fai clic ao teu bocata. Esta modalidade pretende dar a coñecer as múltiples virtudes das conservas do mar, incidindo así en hábitos de consumo alimentarios saudables.
G) Ti si que es un bo peixe. Esta modalidade ten o dobre obxectivo de facilitar o coñecemento dos produtos do mar de Galicia (obtención, pesca..) e de promocionar o seu consumo entre as nenas e os nenos en Galicia.

Obxectivos específicos

PARA O ALUMNADO

XERMOLIÑO

  • Probar, manipular e saborear alimentos coa fin de acadar experiencias positivas cos mesmos, como primeiro paso para a súa adquisición definitiva na dieta.
  • Identificar os alimentos e a produción alimentaria propios e característicos da súa contorna e distinguir os hábitos e tradicións culinarias doutras culturas.
  • Planificar receitas e menús sinxelos dende o punto de vista nutricional e da saúde.
  • Aplicar criterios nutricionais básicos para avaliar a propia oferta alimentaria e a da súa contorna.
  • Facilitar o desenvolvemento de emocións e sentimentos paralelos ao feito alimentario.

XERMOLÓN

  •  Interpretar correctamente a información da etiqueta nutricional dos alimentos envasados.
  • Avaliar correctamente a oferta alimentaria presente no ámbito escolar.
  • Desenvolver unha análise crítica sobre a influencia da publicidade de alimentos nas decisións de compra do consumidor.
  • Propoñer unha oferta alimentaria máis saudable a partir da analizada inicialmente
  • Elaborar unha programación de menús escolares ou familiares para 15 días.
  • Deseñar actividades para mellorar o aspecto analizado previamente.

COCIÑANDO CON SAÚDE

  • Coñecer e interpretar as recomendacións das guías alimentarias actuais e as súas relacións coa saúde.
  • Compoñer e deseñar unha carta para restauración colectiva baseada nunha dieta saudable e segundo distintos modelos alimentarios.
  • Elaborar un modelo de carta para restauración colectiva con receitas e propostas saudables así como con necesidades específicas (baixas en enerxía, sal, graxas e azucres...).
  • Recoñecer as principais características dunha dieta saudable para a poboación infantil e anciá.
  • Elaborar unha programación quincenal de menús propios dun comedor escolar ou dunha residencia de persoas maiores.
  • Elaborar un catálogo de receitas axeitadas con distintos ingredientes principais (legumes, peixes, hortalizas) e para distintos momentos do día.

PARA O PROFESORADO

• Integrar a alimentación saudable como elemento transversal e traballo interdisciplinar na educación para a saúde na escola.
• Fomentar accións que procuren a reflexión sobre os hábitos alimenticios e sobre a oferta alimentaria que rodea o alumnado.
• Concienciar sobre os beneficios do consumo responsable e sostible.

PARA A COMUNIDADE EDUCATIVA

• Participar, coa escola, ne Educación para a Saúde dos escolares. Colaborar no desenvolvemento óptimo dos proxectos desenvolvidos na aula.
• Alfabetizar en saúde ás familias, en aspectos como consumo responsable e sostible; alimentación, nutrición e saúde; estilo de vida saudable e prevención de enfermidades crónicas etc.
• Integrar, homoxeneizar e facer visible o labor do profesorado, facilitar a difusión dos proxectos que están a desenvolverse dende a aula á comunidade e a inversa.
• Fornecer exemplos de boas prácticas relacionadas co ámbito da alimentación no contorno do alumnado.

Metodoloxía recomendada

A participación activa, a interdisciplinaridade traballando o proxecto dende diferentes materias, a trasversalidade e o desenvolvemento como Proxecto Educativo de Centro deberían ser os referentes dende o inicio. Deben identificarse obxectivos claros sobre que é o que se quere ensinar, o como se fará e para que. É preciso tamén describir e ponderar os cambios necesarios para acadalos. Lembramos que innovar en educación tamén contribúe a mellorar a calidade de vida das persoas dende o desenvolvemento pleno das súas capacidades.

O alumnado debe construír o seu propio campo de coñecemento, reflexionar,observar,decidir, traballar en grupo, respectar e acadar o consenso. Os proxectos deben seguir unha secuencia trimestral e organizarse segundo as actividades para cada momento do curso escolar. Pódese aproveitar a materia de libre configuración “Promoción de estilos de vida saudables” (1º e 2º da ESO) como apoio para desenvolver parte do seu currículo a través deste proxecto, sempre que se manteña a interdisciplinariedade do traballo realizado.

Temporización

A temporización abarca todo o curso escolar. Cómpre ter en conta as seguintes datas de interese.

 1º trimestre:

  • Actividade de información inicial de introdución ao programa. Na páxina web pódese contar cun titorial para cada un dos 3 proxectos (ALIMÉNTATE BEN. PROXECTOS XERMOLIÑO, XERMOLÓN, e COCIÑANDO CON SAÚDE) así como un manual con información relativa ao campo da  alimentación e nutrición dende a escola.
  • Actividade formativa ALIMENTATE BEN para os coordinadores dos proxectos nos centros educativos.
  • Avaliación inicial a través das enquisas deseñadas a tal fin e publicadas na páxina web no documento: ALIMÉNTATE BEN. DOCUMENTO ANEXO E INFORMACIÓN COMPLEMENTARIA.
  • As actividades propias para cada un dos proxectos publicadas no titorial correspondente (Cata de alimentos en educación infantil e primaria, elección dos distintos subproxectos a través dunha proposta inicial do profesorado en educación secundaria etc.).

2º trimestre:

  • Realización das actividades propias para cada un dos proxectos.
  • Traballo de campo para o alumnado de secundaria. Explotación de datos e análise de resultados.
  • Elaboración das conclusións polo alumnado de secundaria.

3º trimestre:

  • Elaboración de propostas de mellora (decálogo, recomendacións).
  • Exposición dos traballos aos compañeiros (para o alumnado de secundaria).
  • Identificación do cambio de hábitos producidos no alumnado: avaliación de resultados a través de enquisas, observación directa (profesorado coordinador dos proxectos)
  • Presentación das memorias (profesorado coordinador dos proxectos)

Actividades e recursos comúns para as modalidades A e B e C

NOTA: A realización de todas as actividades propostas estará supeditada á situación sanitaria e ao establecido polo protocolo no ámbito educativo para este tipo de actividades.

Formación do profesorado: Presencial (a valorar) ou a distancia e mediante a documentación facilitada na páxina web:

• Titorial para cada un dos 3 proxectos (ALIMÉNTATE BEN. PROXECTOS XERMOLIÑO, XERMOLÓN, e COCIÑANDO CON SAÚDE).
Manual con información relativa ao campo da alimentación e nutrición dende a escola (guías alimentarias, modelo de cuestionarios para as enquisas, características dos distintos patróns alimentarios, exemplo de actividades para traballar dende casa, etc).

Apoio ao profesorado: seguimento continuado a través da páxina web do Plan Proxecta, de contacto telefónico ou mediante correo electrónico da persoa dereferencia coa fin de apoiar e favorecer a sensibilización e a información do profesorado cando así o precise.

Recursos en web:
 
Xermoliño:
Xermolón:
 

Organización Mundial da Saúde: https://www.euro.who.int/en/health-topics/disease-prevention

Agencia Española de Seguridad Alimentaria y Nutrición (AESAN): http://www.aecosan.msssi.gob.es/AECOSAN/web/nutricion/seccion/educaNAOS.htm
Consellería de Sanidade:
Escola galega de saúde para os cidadáns
https://escolasaude.sergas.es/
Centers for Disease Control and Prevention CDC:
Escuelas saudables:
Fundación de Educación para la Salud (FUNDADEPS): https://fundadeps.org/
Revistas electrónicas:
• SINC. La ciencia es noticia: https://www.agenciasinc.es/
 
Actividades e recursos para o resto das modalidades:
 
D) Froita na escola:
Páxina oficial do programa.
• Páxina do FOGGA coa información sobre as axudas para a subministración de froitas ao alumnado de centros escolares: ligazón.

• Páxina do Ministerio: Alimentación.es. Saber más para comer mejor: ligazón.

• Consellería de Sanidade. Campaña "Xente con vida": ligazón.
E) Lácteos na escola:
Páxina oficial do programa.
• Páxina do FOGGA coa información sobre as axudas para a subministración de leite e produtos lácteos aos alumnos de centros escolares: ligazón.
• Programa europeo de leite nas escolas: ligazón.
¿De dónde sale... la leche?
• Campaña do Ministerio #megustalaleche: ligazón.
• Páxina do Ministerio: Alimentación.es. Saber más para comer mejor: ligazón.
• Consellería de Sanidade. Campaña "Xente con vida": ligazón.
F) Fai clic ao teu bocata:
• Asistencia en centros para dar a coñecer os materiais da campaña.
• Web de referencia: Páxina oficial do programa.
• Material didáctico da campaña: ligazón.
• Material didáctico colgado no Espazo Abalar: ligazón.
G) Ti si que es un bo peixe:
• Asistencia en centros para dar a coñecer os materiais da campaña.
• Excursións.
• Web de referencia: Páxina oficial do programa.
• Material didáctico: ligazón.

Produto final

Cómpre facer fincapé no desenvolvemento dun proxecto educativo de fomento da mellora dos hábitos alimentarios do alumnado mediante o consumo de froita fresca, lácteos, peixe e conservas do mar. Así pois, o desenvolvemento do proxecto debe ir máis alá da distribución ou repartición de determinados alimentos entre o alumnado.

• Exposición de resultados obtidos polo alumnado (murais...).
• Obradoiros de cociña.
• Campañas de difusión do consumo saudable.
• Produtos audiovisuais e tecnolóxicos.
• Carta de menús saudables, deseñados por colectivos...

Criterios de avaliación da memoria final

Criterios xerais do Plan Proxecta

1 .Creación dunha rede de traballo cooperativa na comunidade educativa entre alumnado, profesorado, familias e/ou institucións da contorna. Valorarase especialmente a participación activa do alumnado no desenvolvemento do proxecto (toma de decisións, realización do produto final etc).

2. Interdisciplinariedade (achegas desde distintos departamentos didácticos, disciplinas ou materias) e transferibilidade do proxecto.

3. Impacto e difusión do proxecto. É imprescindible incorporar na memoria, a través de ligazóns (páxinas web, blogs etc), evidencias gráficas e/ou documentais do traballo realizado que permitan constatar o desenvolvemento do proxecto

Criterios específicos

4. Coherencia entre a planificación das actividades e seu desenvolvementocos obxectivos propostos no proxecto inicial.

5. Descrición detallada da metodoloxía empregada, do sistema de avaliación e do xeito de redirixir ou modificar os proxectos ao longo do curso escolar.

6. Grao de consecución dos obxectivos propostos no proxecto inicial.

7. Descrición dos cambios de hábitos do alumnado (se os houbese) segundo enquisa inicial e final.

8. Descrición das competencias clave e das habilidades para a vida diaria que foron adquiridas polo alumnado ao desenvolver o proxecto.

NOTA: para máis información sobre os criterios específicos, recoméndase consultar os manuais de cada un dos proxectos (XERMOLIÑO, XERMOLÓN e COCIÑANDO CON SAÚDE).

Menús Learning object node R

Sección