De Ítaca a Ávalon (NOVIDADE NO CURSO 2019/20)
Mar, 10/09/2019 - 09:35

Ficha técnica

Proxecta

Institución responsable:

  • Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza
    • Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa Unión Europea
      • Subdirección Xeral de Cooperación Exterior

ONGD: InteRed Galicia

Ámbito: Equidade e igualdade
Definición: DE ÍTACA A ÁVALON: Da igualdade na educación á coeducación para a transformación social e polo dereito a una vida libre de violencias machistas

Temporalización: outubro 2019 – xuño 2020.
Alumnado ao que vai dirixido: alumnado de 1º, 2º da ESO e FP básica
Límite de centros participantes: tres

Criterios de selección:

1. Seleccionaranse os centros educativos que xa teñan traballado con Intered Galicia en anos anteriores.
2. Priorizaranse centros educativos de contornas rurais próximas a localización da sede de Intered.
3. Priorizarase a disposición do centro para dar continuidade ao proxecto en vindeiros anos (un total de 3).
4. Priorizaranse os centros nos que participe un número alto de alumnado e profesorado.

Persoas responsables:

Raquel López Fernández e Ángela Fraga María. Técnicas de Proxectos de InteRed Galicia.

Tlf: 693537279 // 981587966

correo: Galicia@intered.org

Xustificación

DE ÍTACA A ÁVALON: Da igualdade na educación á coeducación para a transformación social e polo dereito a una vida libre de violencias machistas.

Ítaca é a illa grega á que Homero pretende regresar tras a súa travesía e onde é agardado pola súa muller. Á espera. É tamén onde se di que habitaban as ninfas, resgardadas en covas. Pero Ítaca é unha illa onde os que a habitan din que non son felices, que hai desigualdades e incluso non se tratan todo o ben que poderían.

Ávalon é a illa lexendaria da mitoloxía celta, onde prima o estudo, o ben colectivo e intercambio de ideas e diálogo, a liberdade dos corpos e a alegría. Nela, habitan mulleres e homes entregadas a esta filosofía de vida, creando un microcosmos de paz e equidade.

Esta é a viaxe que propoñemos. Pasar dunha igualdade na educación, incorporada coma se dunha ninfa se tratase, á coeducación no sentido máis pleno e integral da palabra. Unha coeducación que avogue pola deconstrución e reconstrución das identidades, dende os afectos e os coidados, identificando violencias machistas na nosa vida cotiá e con novas formas de relacionarnos a fin de sermos máis iguais e libres.

Non é esta unha viaxe fácil nin rápida. É por iso que nos propoñemos facela con calma, cun horizonte temporal de tres anos e facendo varias “escalas”. Os lugares nos que iremos recalando son significativos porque son lugares de nacemento dalgunhas mulleres representativas e que nos serven de referentes. Da man delas, viaxaremos dende diferentes vilas galegas a outras vilas de Bolivia, Guatemala e República Dominicana.

O proxecto “De Ítaca a Ávalon” pretende abrir un novo proceso de Educación para o Desenvolvemento e a Cidadanía Global pensado desde a Coeducación, nun horizonte a tres anos. Farase especial incidencia en poñer en práctica a corrente da coeducación nos diferentes espazos educativos nos que se vai traballar. En palabras de Marina Subirats (1988): “A coeducación expón como obxectivo a desaparición dos mecanismos discriminatorios, non só na estrutura formal da escola, senón tamén na ideoloxía e na práctica educativa. O termo coeducación xa non pode simplemente designar un tipo de educación no que as nenas fosen incluídas no modelo masculino, tal como se propuxo inicialmente. Non pode haber coeducación se non hai á vez fusión das pautas culturais que anteriormente se consideraron específicas de cada un dos xéneros.”

Dende o marco da Axenda 2030 dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentábel (ODS), este proxecto poñerá o foco en desenvolver dous destes ODS. O obxectivo 5, concretado na meta 5.2, está relacionado directamente coa coeducación: é importante eliminar todas as formas de violencia contra as mulleres e as nenas nos ámbitos público e privado, incluídas a trata e a explotación sexual, entre outros tipos de explotación. Esta segue sendo unha materia pendente a nivel mundial, incluso nos nosos contextos máis próximos onde se ben as rapazas conseguiron igualdade de acceso e oportunidades en contextos educativos, aínda non superamos as brechas de participación, discriminacións, sexismo, acoso, etc. Estas violencias machistas condicionan e afectan non só as vidas das mulleres e nenas, senón tamén dos nenos e homes que non teñen masculinidades hexemónicas. O obxectivo 4, na súa meta 4.7, especifica a necesidade, de aquí a 2030, de asegurar que todos os alumnos/as adquiran os coñecementos teóricos e prácticos necesarios para promover o desenvolvemento sustentable, entre outras cousas, mediante a educación para o desenvolvemento e os estilos de vida sustentables, os dereitos humanos, a igualdade de xénero, a promoción dunha cultura de paz e non violencia, a cidadanía mundial, a valoración da diversidade cultural e a contribución da cultura ao desenvolvemento sustentable. No primeiro ano a proposta irá enfocada a identificar e sensibilizar sobre as desigualdades sociais existentes na nosa sociedade.

Obxectivo xeral

Promover unha cidadanía galega crítica, responsábel e comprometida coa erradicación das desigualdades sociais e especialmente coa promoción de sociedades libres de violencias machistas (ODS 4 y ODS 5), dende a coeducación. 

Obxectivos específicos

PARA O ALUMNADO

· Construír un clima de confianza e seguridade na aula.

· Desenvolver destrezas e habilidades para a escoita empatía, resolución de conflitos para a paz.

· Adquirir conciencia crítica para analizar as desigualdades sociais existentes nas nosas contornas.

PARA O PROFESORADO   

· Construír un clima de confianza e seguridade na formación do profesorado e no acompañamento ao proceso.

· Adquirir novas metodoloxías socio-afectivas e incluír estas ferramentas no desenvolvemento do quefacer docente na aula.

PARA A COMUNIDADE EDUCATIVA

· Participar no proceso educativo de crecemento persoal e social acompañando o desenvolvemento dos/as seus fillos/as.

Palabras clave

Coeducación. Equidade e Igualdade de xénero. Xustiza social. Educación para Desenvolvemento e a Cidadanía Global.

Metodoloxía recomendada

Para levar a cabo o proxecto, empregarase unha metodoloxía que vincula a formación e a acción e que bebe da Educación Popular. Trátase dunha corrente pedagóxica desenvolvida en América Latina que entende a educación coma un proceso participativo e transformador, coma un xeito de construír procesos de xeito colectivo, dende a integración do educativo e o político. Por tanto, entende que os procesos educativos van máis aló da adquisición de contidos e propón a liberación e transformación das persoas e os grupos, outorgándolle á educación unha función emancipadora.

De forma máis concreta, neste proxecto apostarase por empregar a metodoloxía en Ludopedagoxía, na que InteRed xa dispón de bagaxe (Ligazón). A Ludopedagoxía céntrase no xogo como vehículo transformador e propón recuperar e valorar o xogo para, a partir deste ensaio vivencial, construír outras formas de coñecer e investigar a realidade, que nos enriquezan a mirada, a análise crítica, as rutas de transformación e o descubrir doutros mundos posíbeis.

Outra metodoloxía a empregar durante o proxecto será a que se desenvolva ao abeiro da nova campaña institucional de InteRed: “Jóvenes desmontando el patriarcado”. Esta metodoloxía socioafectiva implementarase a través da formación destinada ao profesorado.

Temporización

A temporización do proceso nos centros escolares irá dende o mes de novembro ata xuño, tendo en conta as necesidades e realidades de cada centro.

Actividades e recursos

  • Obradoiros co alumnado: 12-15 sesión continuas e progresivas con cada aula participante, no que se fortalecerán coñecementos, habilidades e actitudes para actuar contra as desigualdades sociais con enfoque de xénero. Esta proposta desenvolverase en 3 anos consecutivos con temáticas ben definidas para cada curso:

    • Primeiro ano: coeducación emocional e metodoloxías socioafectivas. Para poder desenvolver competencias sociais, faise necesario primeiramente facer un traballo máis persoal e introspectivo, onde o alumnado se coñeza a sí mesmo/a, coñeza as emocións e como lle afectan, como poder xestionalas para o seu propio benestar e para unha mellora de vida en comunidade.

    • Segundo ano: educación afectivo-sexual / violencias de xénero e bo trato. Facer fincapé na educación afectivo-sexual do alumnado é unha garantía na prevención das violencias e no coidado e desenvolvemento do bo trato como a mellor forma de relacionamento humano.

    • Terceiro ano: análise da realidade con perspectiva de xénero / activismos. Unha vez que as persoas temos desenvolto internamente o autocoñecemento emocional, o bo trato e unha sexualidade saudable, pódese dar un paso máis e traballar co alumnado na corresponsabilidade social. Analizar as necesidades das súas realidades máis próximas e articular propostas nas que o alumnado (acompañado do profesorado do centro) sexa protagonista dos cambios que podería facer.

  • Paralelamente a este proceso co alumnado, o profesorado titor de cada aula participará nas sesións, e ao final de curso deseñará e dinamizará, co acompañamento de InteRed se é preciso, dúas sesións (como mínimo) conectadas coas necesidades que detecten ao longo do desenvolvemento do proxecto.

  • Acompañamento do profesorado no proceso e de cara a preparación de, polo menos dúas actividades, ao final do proxecto, para dar continuidade ao traballo feito durante todo curso.

  • Formación do profesorado: "Mocidade desmontando o patriarcado. Metodoloxía para o empoderamento xuvenil na prevención de violencias machistas" (G1901075). Formación na metodoloxía propia da nova Campaña de InteRed: “Jóvenes desmontando el patriarcado”, destinada a profesorado e persoal educador para desenvolver e mellorar competencias que lles permitan impulsar a coeducación na súa práctica educativa e así poder xestionar as dificultades derivadas das desigualdades de xénero e sociais.

Web de referencia, presenza nas redes

Outras webs de interese

Bibliografía de referencia

  • Coeducación afectivo-emocional e sexual. Xunta de Galicia.  Ligazón
  • Dicionario de Educación para el Desarrollo. Hegoa: ligazón.

  • Dicionario Online de Coeducación. Educando en Igualdad. Ligazón.

  • VILLAR, M., MÉNDEZ-LOIS, M. J. e BARREIRO, F. (2017). "Inclusión da perspectiva de xénero na Educación Secundaria Obrigatorio: o mito do amor romántico 2.0 a exame" en A. González Penín, E. Aguayo Lorenzo e A. J. López Díaz (Eds). Actas da V Xornada Universitaria Galega en Xénero. Transformando desde a Universidade, 139-148. Vigo: Servicio Publicacións da Universidade de Vigo. (ISBN: 978-84-8158-766-1)

  • MÉNDEZ-LOIS, Mª J., BARREIRO FERNÁNDEZ, F. e VILLAR VARELA, M. (2017). "Respuestas de la juventud gallega ante la violencia de género 2.0" en Revista de estudios e investigación en Psicología y Educación, vol. Extr., No. 02, 37-40 DOI: ligazón (eISSN: 2386-7418).

  • Guía Metodolóxica: Percorre o teu Labirinto. InteRed: ligazón.

  • Objetivos de Desarrollo Sostenible con enfoque de género y cuidados. Intered: ligazón.

  • Educación para el Desarrollo y la Ciudadanía Global. Guía para su integración en centros educativos. InteRed: ligazón.

  • Centros Educativos Transformadores. Trazos para avanzar. InteRed: ligazón.

Dotación da que debe dispor o centro (esixencia do programa).

Aula grande e libre para realización dos obradoiros.

Produto final

As propostas de produto final serán de carácter aberto, atendendo ao proceso que vaia desenvolvendo cada grupo aula:

· Decálogo de aprendizaxes de coeducación emocional.

· Xornada de construción de xogos coeducativos.

· Análise do mapa escolar (con perspectiva de xénero) dende a ocupación dos espazos.

· Mural artístico avaliativo.

Criterios da avaliación

Criterios xerais do Plan Proxecta

1. Participación activa do alumnado na realización do proxecto, na toma de decisións e na realización do produto final. Cómpre visibilizar claramente o traballo do alumnado a través de evidencias gráficas (a través de webs, blogs...) ou documentais.

2. Implicación da comunidade educativa (profesorado, familias e institucións do contorno) e creación entre todos dunha rede de traballo cooperativo.

3. Interdisciplinariedade do proxecto (desde distintos departamentos didácticos, disciplinas ou materias) e transferibilidade.

Criterios específicos

4. Grao de coñecemento e habilidades facilitados ao profesorado para a incorporación da EpD no centro educativo a través da metodoloxía: “Jóvenes desmontando el patriarcado”.

5. Grao de participación e conciencia crítica desenvolvida co alumnado ao longo das sesións.

6. Grao de participación e creación das sesións do profesorado titor participante.