Título node Learning object

Apuntámonos a non beber (curso 2020/21)
Xov, 14/09/2017 - 11:27

Ficha técnica

Proxecta

Institución:

  • Consellería de Sanidade
    • Servizo de Prevención de Condutas Adictivas

Ámbito: saúde / prevención
Definición: prevención do consumo do alcol en menores e atraso da idade de inicio no seu consumo
Temporización: curso completo
Alumnado ao que vai dirixido: 1º da ESO
Límite de centros participantes: 40

Criterios de selección: solicitudes en regra

1. Idoneidade e calidade do proxecto.

Persoas responsables:

Nomes: Miriam Otero Requeijo
Departamento: Servizo de Prevención de Condutas Aditivas
Teléfono: 881 540 112
Correo electrónico: miriam.otero.requeijo@sergas.es

Xustificación

O consumo de bebidas alcohólicas xera cambios físicos e mentais e, ademais pode desenvolver dependencia e tolerancia; pode inducir trastornos mentais non só nas persoas dependentes, senón tamén nas consumidoras regulares (World Health Report, 2002). Estes riscos agrávanse cando quen consume alcohol é unha persoa menor de idade (Cadaveira, 2009). O consumo de alcohol entre os menores de idade ten consecuencias inmediatas e graves, así como consecuencias prexudiciais a medio-longo prazo (López-Caneda et al., 2014). O cerebro dos menores de idade é especialmente vulnerable aos efectos do alcohol.

Segundo a Enquisa sobre uso de Drogas en Estudantes de Ensinanzas Secundarias 2018 (ESTUDES -datos de Galicia-) o alcohol é a substancia psicoactiva máis estendida entre os estudantes de 14 a 18 anos. A iniciación no consumo de bebidas alcohólicas é temperá e prodúcese no período de entrada á adolescencia. Con respecto aos datos anteriores, ESTUDES 2016, baixan lixeiramente as borracheiras e o consumo en atracón (4,7% e 4% respectivamente) e significativamente o botellón (11,4% menos). En canto as intoxicacións etílicas, o 40,2% refiren terse emborrachado algunha vez na vida (42,2% en 2016). O consumo en atracón ou “binge drinking” (consumo de 5 ou máis consumicións na mesma ocasión), un 23,7% recoñece que os fixo nos últimos 30 días (24,7% en 2016). En canto a facer botellón, o 40,5% refire telo realizado no últimos 12 meses (45,7% en 2016). A frecuencia de episodios de consumo excesivo e borracheiras na mocidade duplicouse nos últimos 20 anos, a pesar de ter diminuído a proporción de adolescentes que beben alcohol.

O sistema nervioso dos menores é moi sensible ao consumo de bebidas alcohólicas, e o seu consumo episódico rápido e intensivo (tamén coñecido como “binge drinking”) ten consecuencias negativas para o funcionamento e maduración cerebral, ademais de asociarse a unha maior incidencia de lesións, accidentes e prácticas sexuais de risco.

A publicidade e a presión social a favor do consumo de bebidas alcohólicas facilitan o coñecemento do produto e a percepción errónea de que o seu consumo é normal (López- Sánchez et al., 2009). A publicidade directa e indirecta de bebidas alcohólicas promove o seu consumo mediante unha dobre mensaxe contraditoria. Por unha banda, arguméntase que cada persoa é libre de facer o que queira bebendo (descontrolarse, liberarse, etc.); e, pola outra, faise a recomendación: “Bebe con moderación, é a túa responsabilidade”. A elevada aceptación social, a normalización do consumo de bebidas alcohólicas, leva a considerar beber como “normal” en determinadas situacións e converte en “anormal” ou “raro” o non facelo (Navarrete, 2011).

A promoción publicitaria das bebidas alcohólicas é moi forte, a pesar das vixentes regulacións parciais. A publicidade inflúe no consumo, e en boa parte vai dirixida á mocidade, asociando o consumo de bebidas alcohólicas con imaxes de diversión e éxito social e sexual. Está presente na nosa contorna de forma sutil, a través de elementos patrocinados na paisaxe urbana, como o mobiliario das terrazas das cafeterías e restaurantes en moitas cidades. Ademais, existe publicidade directa en anuncios na vía pública, nos medios de transporte, e nos medios de comunicación (Internet, prensa, radio, e con algunhas limitacións na televisión), asociándose con frecuencia a acontecementos deportivos. Existen numerosos exemplos de “product placement” (mostrar o produto como parte da trama) no cine ou nas series televisivas.

Hai unha clara relación entre o consumo de bebidas alcohólicas e un menor rendemento académico. O consumo de bebidas alcohólicas relaciónase negativamente co éxito académico nos menores (principalmente entre os 14 e os 16 anos).

Canto máis restritivas son as leis e normas sobre o consumo de bebidas alcohólicas, menor é o seu consumo (Anderson et al., 2012).

Obxectivo xeral

O obxectivo do programa é previr o consumo de bebidas alcohólicas en menores de idade ou retrasar o inicio do seu consumo.

Palabras clave

Consumo de alcohol. Adicción. Hábitos de vida saudable. Prevención do consumo de substancias psicoactivas. Publicidade.

Obxectivos específicos

PARA O ALUMNADO

  1. Atrasar a idade de inicio do consumo de bebidas alcohólicas na adolescencia.
  2. Potenciar as habilidades para saber dicir NON ante as presións grupais.
  3. Coñecer os principios básicos relacionados coa lexislación en materia de prevención da adicción ao alcohol en relación cos menores.
  4. Coñecer a relación entre o consumo de bebidas alcohólicas, a saúde e os riscos de exclusión social.
  5. Desnormalizar a conduta de consumir bebidas alcohólicas en idade adolescente (ata os 23 en homes e 21 en mulleres, xa que ata estas idades o cerebro está en desenvolvemento).
  6. Desenvolver habilidades sociais e estratexias de socialización e de asertividade en ámbitos libres de consumo de bebidas alcohólicas.
  7. Aprender a canalizar os propios intereses para construir modelos de ocio alternativos ao consumo de bebidas alcohólicas.
  8. Coñecer a implicación dos conceptos “consumo moderado”, “consumo recomendado” e “dependencia”.
  9. Non utilizar nunca os conceptos: “consumo moderado”, “consumo recomendado” e “consumo responsable” cando se fale de bebidas alcohólicas a calquera colectivo.
  10. Coñecer os mitos en canto ao consumo de bebidas alcohólicas e outras substancias psicoactivas.
  11. Analizar con espírito crítico a publicidade de bebidas alcohólicas e a procura das novas persoas consumidoras (mensaxes, cores, imaxes, linguaxes; asociación entre o consumo de bebidas alcohólicas con determinados valores sociais: ex. éxito social, estatus social...).
  12. Coñecer o código ético de autorregulación da publicidade de bebidas alcohólicas (ex. anuncios de famosos sobre o consumo de bebidas alcohólicas e apostas dirixidas á persoas menores de idade).
  13. Desenvolver estratexias creativas para canalizar as súas ideas.
  14. Dar pautas para que o alumnado poda deseñar unha campaña de prevención do consumo de bebidas alcohólicas.

PARA O PROFESORADO

  1. Fomentar os valores de prevención entre as familias para combater o descoñecemento e a falta de conciencia relacionada con esta adicción.
  2. Promover a conciencia crítica respecto da publicidade producida ao redor do consumo bebidas alcohólicas .
  3. Fomentar unha cultura de lecer libre de consumo de bebidas alcohólicas (ex. festas, excursións).
  4. Fomentar os factores de protección do consumo de bebidas alcohólicas (ex. actividades deportivas, relacións familiares, relacións sociais, xestión do ocio, xestión de lecer nocturno activo...).

PARA A COMUNIDADE EDUCATIVA

  1. Concienciar, de xeito decidido, ás familias da responsabilidade que teñen na educación libre de consumo de bebidas alcohólicas como mínimo ata os 18 anos.
  2. Concienciar da responsabilidade de atender a demanda de determinados sectores da poboación (infancia, embarazadas...).
  3. Procurar solucións de servizos á comunidade para paliar os delitos ocasionados polo consumo de bebidas alcohólicas en menores.
  4. Coñecer en detalle a lexislación específica nesta materia na nosa comunidade (Lei 11/2010 de prevención de bebidas alcólicas en menores de idade).

Metodoloxía e temporización

O programa está deseñado para traballar na aula como un proxecto interdisciplinar e como tema transversal no Proxecto Educativo de Centro, integrado no espazo da Educación para a saúde. As actividades deben ser desenvolvidas ao longo de todo o curso escolar.

Se chegado o momento, non fose posible desenvolver o programa de xeito presencial debido a situación sanitaria, o persoal técnico das xefaturas territoriais de sanidade responsables das intervencións nos centros educativos, farían as xornadas de formación de xeito telemático co alumnado así como coa persoa responsable do programa no centro.

ACTIVIDADES PROPOSTAS PARA O 1º TRIMESTRE

Actividades para a consecución dos obxectivos específicos para o alumnado do 1 ao 7: no 1º trimestre farase unha intervención no centro de 2 horas de duración por parte da persoa da xefatura territorial de sanidade responsable do programa. Nesta intervención co alumnado e o profesorado implicado no programa explicarase con detalle en que consiste o programa; o alumnado deberá cubrir o “Cuestionario pretest de contidos básicos”. O contido da sesión será:

  1. Que é una adición
  2. Por que o consumo de bebidas alcohólicas é un problema na nosa sociedade?
  3. Que nos recomenda a OMS en relación co consumo de bebidas alcohólicas?
  4. Lexislación vixente en Galicia referida a este tema
  5. Ferramentas útiles para afrontar a presión de grupo

As intervencións inclúen unha presentación en PPT e un guión da intervención para que o profesorado poda remarcar aqueles puntos que considere máis importantes.

Aspectos que se queren traballar:

  • Coñecementos básicos sobre adiccións.
  • Coñecer a lexislación vixente nesta materia.
  • Ofertar habilidades e ferramentas para saber enfrontarse á presión de grupo de forma asertiva.

ACTIVIDADES PROPOSTAS PARA O 2º TRIMESTRE

Actividades para a consecución dos obxectivos específicos para o alumnado do 8 ao 10: no 2º trimestre farase unha intervención no centro de 1 hora de duración por parte da persoa da xefatura territorial de sanidade responsable do programa. Nesta intervención co alumnado e o profesorado implicado no programa explicarase o seguinte:

  1. Coñecer a implicación dos conceptos “consumo moderado”, “consumo recomendado” e “dependencia”.
  2. Non utilizar nunca os conceptos: “consumo moderado”, “consumo recomendado” e “consumo responsable” cando se fale de bebidas alcohólicas e explicar porqué.
  3. Coñecer e desmontar os mitos en canto ao consumo de bebidas alcohólicas e outras substancias psicoactivas.

As intervencións inclúen unha presentación en ppt e un guión da intervención para que o profesorado poda remarcar aqueles puntos que considere máis importantes.

Aspectos que se queren traballar:

  • Conceptos básicos sobre os termos que se refiren ao consumo de bebidas alcohólicas.
  • Saber enfrontarse aos mitos que circulan na nosa sociedade sobre o consumo de bebidas alcohólicas.

ACTIVIDADES PROPOSTAS PARA O 3º TRIMESTRE

Actividades para a consecución dos obxectivos específicos para o alumnado do 11 ao 14: no 3º trimestre farase unha intervención no centro de 2 horas de duración por parte da persoa da xefatura territorial de sanidade responsable do programa. Nesta intervención co alumnado e o profesorado implicado no desenvolvemento do programa, o alumnado deberá cubrir o “Cuestionario postest de contidos básicos”. O contido da sesión será:

  1. Analizar con espírito crítico a publicidade de bebidas alcohólicas e a procura das novas persoas consumidoras (mensaxes, cores, imaxes, linguaxes; asociación entre o consumo de bebidas alcohólicas con determinados valores sociais: ex. éxito social, estatus social...).
  2. Coñecer o código ético de autorregulación da publicidade de bebidas alcohólicas (ex. anuncios de famosos sobre bebidas alcohólicas e apostas dirixidas á persoas menores de idade).
  3. Desenvolver estratexias creativas para canalizar as súas ideas.
  4. Dar pautas para que o alumnado poda deseñar unha campaña de prevención do consumo de bebidas alcohólicas.

As intervencións inclúen unha presentación en PPT e un guión da intervención para que o profesorado poda remarcar aqueles puntos que considere máis importantes.

Neste trimestre, a aula deberá traballar nun proxecto común elaborando unha campaña de contrapublicidade sobre un anuncio de bebidas alcohólicas. O formato da campaña pode ser de diferentes formas: deseño dun slogan, dunha páxina web, dun perfil de Instagram, de Facebook, pódese facer unha campaña de contrapublicidade e integrala na web ou no blog -en caso de telo- do centro educativo, na radio do centro,...). Só se terá en conta UN TRABALLO POR AULA PARTICIPANTE.

Aspectos que se queren traballar:

  • Análise con espírito crítico da publicidade do alcohol.
  • Coñecemento do código ético de autorregulación da publicidade de alcohol.
  • Desenvolvemento de estratexias creativas para canalizar as ideas do alumnado.

Actividades e recursos

Nota: a realización de todas as actividades propostas estará supeditada á situación sanitaria e ao establecido polo protocolo no ámbito educativo para este tipo de actividades.

Entre as actividades do programa recóllense as seguintes:

A realización de todas as actividades presencias propostas estará supeditada ao establecido polo protocolo no ámbito educativo para este tipo de actividades.

Produto final

  • Ao final do curso escolar, cada aula participante poderá entregar unha campaña de contrapublicidade do consumo de bebidas alcohólicas: pódese entregar en calquera formato (deseño dun slogan, deseño dunha páxina web, deseño dun perfil de Instagram, de Facebook, integrada na web do centro educativo, na radio do centro,...). Entregarase UN SÓ TRABALLO POR AULA PARTICIPANTE.

  • Haberá un premio para os dous mellores proxectos, o premio gozarao toda a aula. As persoas técnicas responsables do programa informarán ao centro educativo cales son as aulas gañadoras do premio. Só se acepta un traballo por aula.

Criterios de avaliación da memoria final

Criterios xerais do Plan Proxecta

1 .Creación dunha rede de traballo cooperativa na comunidade educativa entre alumnado, profesorado, familias e/ou institucións da contorna. Valorarase especialmente a participación activa do alumnado no desenvolvemento do proxecto (toma de decisións, realización do produto final etc).

2. Interdisciplinariedade (achegas desde distintos departamentos didácticos, disciplinas ou materias) e transferibilidade do proxecto.

3. Impacto e difusión do proxecto. É imprescindible incorporar na memoria, a través de ligazóns (páxinas web, blogs etc), evidencias gráficas e/ou documentais do traballo realizado que permitan constatar o desenvolvemento do proxecto

Criterios específicos

4. Participación de forma activa do alumnado e do profesorado na xornada de formación presencial.

5. Participación de forma activa do alumnado e do profesorado no traballo para a realización do proxecto final.

Menús Learning object node R