Lingua, patrimonio e coñecemento tradicional
Mér, 23/08/2017 - 10:31

Ficha técnica

Proxecta

Institucións:

  • Presidencia da Xunta de Galicia
    • Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia
  • Instituto da Lingua Galega (Universidade de Santiago de Compostela)

Ámbito: normalización lingüística / patrimonio / ciencia e tecnoloxía
Definición: fomento e divulgación do coñecemento da cultura patrimonial a través do léxico tradicional
Temporización: curso completo
Alumnado ao que vai dirixido: ESO, bacharelato e ciclos formativos
Límite de centros participantes: 12 centros

Criterios de selección: solicitudes en regra

1. Centros públicos
2. Idoneidade e calidade do proxecto. Elixiranse aqueles que mellor definan os seguintes puntos: obxectivos xerais, obxectivos específicos, área que se estuda, niveis cos que se vai traballar, departamentos implicados, temporización e presentación e divulgación dos resultados.
3. Experiencia acreditada ou premiada en proxectos da mesma temática.
4. Proposta de implicación da comunidade educativa
5. Proposta de intervención no contorno do centro
6. Representatividade territorial
7. Plan de difusión dos resultados do proxecto
8. Orde de entrada

Persoas responsables:

Nomes: Rosario Álvarez Blanco, Xulio Sousa Fernández e Marta Negro Romero
Departamento: Instituto da Lingua galega
Teléfono: 881 812 809
Correo electrónico: marta.negro@usc.es

Xustificación

O programa Lingua, patrimonio e coñecemento tradicional forma parte dunha das accións de GEOARPAD, proxecto enmarcado no programa operativo EP-INTERREG V A España-Portugal (POCTEP). Este proxecto transfronteirizo ten como finalidade fundamental o coñecemento e valorización do patrimonio cultural da Eurorrexión Galicia - Norte de Portugal. Esta acción específica céntrase na documentación e estudo do léxico ligado á vida e cultura tradicionais.

O propósito do programa é achegar o alumnado á cultura local e tradicional, xa que pola súa idade acostuma a descoñecela e a ter pouco contacto con ela. Procúrase por iso a colaboración na conformación dun corpus que reúna material léxico vinculado coa cultura patrimonial. Prestaráselle especial atención ao vocabulario relacionado con aquelas actividades e saberes que se perderon ou están en proceso de desaparición debido ás profundas mudanzas económicas e sociais das últimas décadas.

Obxectivo xeral

Un obxectivo fundamental do programa é promover o uso da lingua galega e o interese polo patrimonio material e inmaterial, fomentando a inmersión do alumnado na sociedade e a súa interacción e diálogo coa veciñanza na procura de léxico herdado sobre nomes e usos tradicionais, tanto materiais (alimentación, medicina, artesanía, medio natural, etc.) como inmateriais (toponimia, fraseoloxía, refraneiro, literatura popular, crenzas).

Outro obxectivo é documentar os resultados da actividade incorporando tecnoloxías da información e da comunicación vinculadas á linguaxe audiovisual e á xestión e tratamento da información, no relativo á gravación e difusión de entrevistas con informantes, tanto en formato vídeo coma en audio.

Preténdese tamén implicar a distintos departamentos didácticos, en tanto que o alumnado poderá realizar traballos de investigación co léxico recollido relacionados co patrimonio antropolóxico, lingüístico, xeográfico, histórico e artístico do contorno do centro.

En canto ás familias e aos veciños e veciñas, o seu labor é fundamental para axudar os rapaces e rapazas a redescubrir o léxico da súa contorna: non só respondendo as preguntas que lles fagan sobre o propio léxico, senón tamén facendo memoria sobre usos ou crenzas xa esquecidos pola sociedade. Tamén é importante a súa colaboración para que esta actividade sexa colectiva e contribúa á interacción do alumnado con persoas doutras xeracións (familia ou veciñanza) na procura de información.

Os obxectivos específicos que se procuran son:

  • Reflexionar sobre a importancia do coñecemento e mantemento do patrimonio cultural e lingüístico.
  • Recoller léxico patrimonial no medio en que vive o alumnado.
  • Organizar e analizar a información obtida no proceso de aprendizaxe.
  • Realizar traballos de investigación co léxico recollido para coñecer o patrimonio antropolóxico, lingüístico, xeográfico, histórico e artístico do contorno do centro.
  • Divulgar os resultados do proceso de aprendizaxe entre a comunidade educativa.

En conxunto, este programa contribúe a desenvolver coñecementos transversais curriculares como a incorporación das TIC (neste caso aplicadas no ámbito das humanidades), a expresión escrita e oral e a educación en valores. En canto á concreción desta contribución á educación en valores, fomentarase afondar nos seguintes obxectivos para o seu logro:

  • Coñecer os procesos de transmisión cultural.
  • Promover o traballo colaborativo.
  • Promover a interacción coas xeracións maiores e o respecto polo saber transmitido.
  • Estimular a adquisición de actitudes de respecto e valorización do patrimonio tradicional.
  • Incentivar a relación e o coñecemento do medio social e cultural.
  • Inculcar o respecto polas variedades lingüísticas.

Palabras clave

Cultura tradicional. Ferramentas TIC. Investigación en humanidades. Lexicografía galega. Lingua galega. Normalización lingüística. Patrimonio.

Obxectivos específicos

PARA O ALUMNADO

  • Promover o interese pola cultura tradicional.
  • Desenvolver hábitos de traballo colaborativo.
  • Valorar o coñecemento dos adultos sobre a cultura tradicional.
  • Impulsar a interacción coa contorna sociocultural.
  • Iniciarse na reflexión sobre o valor lingüístico do léxico tradicional.
  • Empregar as tecnoloxías da información para o tratamento de datos lingüísticos.
  • Aplicar os coñecementos lingüísticos previos na análise do léxico patrimonial.

PARA O PROFESORADO

  • Introducir a investigación sobre a lingua e sobre a cultura tradicional na programación.
  • Fomentar o traballo colaborativo entre departamentos.
  • Compartir experiencias educativas con outros centros participantes no proxecto.
  • Promover a utilización de ferramentas TIC na investigación sobre humanidades.

PARA A COMUNIDADE EDUCATIVA

  • Avanzar na investigación sobre o coñecemento da cultura patrimonial.
  • Promover a relación coa sociedade, de xeito especial co contorno cultural e social do centro.

Metodoloxía recomendada

A metodoloxía de traballo especifícase no material didáctico do proxecto, que se pode atopar no blog.

Temporización

O traballo do programa desenvolverase ao longo de todo o curso escolar.

Fases do traballo:

1ª Fase:

Formación do programa.
Entrega do material didáctico por parte do persoal responsable do programa.

2ª Fase:

Traballo de campo do alumnado.
Desenvolvemento do proxecto de documentación.
Tratamento e análise da información recollida.
Incorporación dos materiais á páxina web do proxecto.

3ª Fase:

Entrega dos resultados por centro.
Divulgación dos materiais (páxinas web do centro, do proxecto, das institucións participantes, medios de comunicación, etc.).
Avaliación dos resultados.

Actividades e recursos

Entre as actividades do programa recóllense as seguintes:

  • Xornada informativa. Ten carácter voluntario. Realizarase no 1º trimestre do curso 2019/20. A data de realización darase a coñecer a través do blog do programa.
  • Actividade de formación. "Simposio ILG 2019. Lingua, patrimonio e coñecemento tradicional" (código: 1902011).
  • Visitas guiadas. Poderase ofrecer tamén unha visita guiada ao Instituto da Lingua Galega da USC para coñecer os traballos relacionados coa investigación do léxico patrimonial.
  • Apoio ao profesorado. Proporcionarase asistencia por correo electrónico e, de ser necesario, poderase acudir ao propio centro.
  • Actividades complementarias (no centro):
    • Charlas para o alumnado: a solicitude dos centros, realizaranse obradoiros prácticos sobre o estudo do léxico patrimonial no propio centro de ensino. Esta actividade deberá ser previamente acordada segundo o calendario de traballo dispoñible.
  • Actividades extraescolares (visitas, saídas). Promoverase a realización de intercambios para a presentación de resultados entre os centros participantes (neste caso, os gastos do desprazamento do alumnado e do profesorado irán por conta de cada centro educativo).
  • Material didáctico. Elaborarase material en distintos formatos (manuais, guías etc.), tanto para o profesorado como para o alumnado. Consultable no blog http://ilg.usc.gal/PaLeGa/
  • Páxinas de referencia:

Contribución á adquisición das competencias clave

  • Competencia en comunicación lingüística, a través da redacción de materiais escritos e da execución das entrevistas orais.
  • Competencias básicas en ciencia e tecnoloxía, a través do traballo co método científico.
  • Competencia dixital, a través da recollida e do tratamento da información e da análise crítica dos datos.
  • Competencia en aprender a aprender, a través das metodoloxías activas empregadas para que o alumnado sexa protagonista na elaboración de cuestionarios e propostas de traballo.
  • Competencias sociais e cívicas, a través da posta en acción de habilidades sociais para o establecemento de relacións interxeracionais e entre iguais.
  • Competencia en sentido de iniciativa e espírito emprendedor, a través da suxestión e elaboración de propostas de traballo.
  • Competencia en conciencia e expresións culturais, a través do coñecemento, recuperación e divulgación de coñecemento patrimonial relacionado cos saberes tradicionais da cultura galega, e mais a través da elaboración creativa de propostas de divulgación das aprendizaxes.

Produto final

O resultado dos traballos difundirase a través do blog do proxecto. Ademais, promoverase entre os centros participantes a publicación dos traballos en formatos que faciliten a súa divulgación e consulta (blogs, cadernos, pdf, etc.). Os centros participantes deberán facerlles chegar aos responsables o material léxico recollido de acordo coas especificacións indicadas. A recepción do material é requisito indispensable para a avaliación do programa.

Criterios específicos para a avaliación da memoria final

Criterios xerais do Plan Proxecta

1. Participación activa do alumnado na realización do proxecto, na toma de decisións e na realización do produto final. Cómpre visibilizar claramente o traballo do alumnado a través de evidencias gráficas (a través de webs, blogs...) ou documentais.

2. Implicación da comunidade educativa (profesorado, familias e institucións do contorno) e creación entre todos unha rede de traballo cooperativo.

3. Interdisciplinariedade do proxecto (desde distintos departamentos didácticos, disciplinas ou materias) e transferibilidade.

Criterios específicos

4. Calidade dos materiais léxicos entregados (formato, información subministrada, redacción das definicións, material complementario, etc.)

5. Calidade na presentación e catalogación dos resultados (claridade, orde, facilidade de consulta posterior).

6. Actividades educativas e de difusión desenvolvidas no marco do proxecto. Valorarase, de xeito especial, a orixinalidade e calidade das actividades realizadas polo centro.