Título node Learning object

Educación patrimonial (curso 2020/21)
Lun, 21/08/2017 - 14:32

Ficha técnica

Institución:

  • Consellería de Cultura, Educación e Universidade.
    • Dirección Xeral de Patrimonio Cultural. Subdirección Xeral de Conservación e Restauración de Bens Culturais.

Ámbito: patrimonio
Definición: pescuda sobre o patrimonio e os bens comúns desde o punto de vista antropolóxico, histórico, arqueolóxico, arquitectónico, xeográfico, industrial e lingüístico da contorna dos centros educativos.

Modalidades:

a) Mirando polo Camiño. Dirección Xeral de Patrimonio Cultural.

b) Patrimonio Etnográfico na Ribeira Sacra. Dirección Xeral de Patrimonio Cultural.

c) Terras Sacras (mosteiro e olería). Departamento de Cultura e Turismo do Concello de Xunqueira de Espadanedo.

d) Memoria da industria, memoria do mar. FUNPROMAR (Fundación Clúster de Conservación de Produtos del Mar / Museo ANFACO).

e) Museos e Patrimonio. Dirección Xeral de Patrimonio Cultural.

f) Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning. Secretaría Xeral de Educación e Formación Profesional.

Temporización: curso completo.
Alumnado ao que vai dirixido:

  • Modalidades Mirando polo Camiño, Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra e Museos e Patrimonio: infantil, primaria, ESO, bacharelato, FP básica, ciclos formativos, educación para adultos e educación especial.
  • Modalidade Terras Sacras (mosteiro e olería): infantil, primaria, ESO, bacharelato, FP básica e ciclos formativos (vinculados con turismo), educación para adultos e educación especial.
  • Modalidade Memoria da industria, memoria do mar: 5º e 6º de primaria, secundaria, bacharelato, ciclos formativos de grao medio e superior (familia hostalaría).
  • Modalidade Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning: infantil, primaria, ESO, bacharelato, FP básica, ciclos formativos, educación para adultos, educación especial e ensinanzas de réxime especial.

Límite de centros participantes: Mirando polo Camiño: 9, Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra: 6, Terras Sacras (mosteiro e olería): 5, Memoria da industria, memoria do mar: 3, Museos e Patrimonio: 5 (1 proxecto/centro por museo: Museo das Peregrinacións e de Santiago, Museo de Belas Artes da Coruña, Museo do Castro de Viladonga, Museo Etnolóxico de Ribadavia e Museo do Viño de Galicia), Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning: 12. As modalidades son excluíntes.

Criterios de selección: indícanse os criterios que se aplicarán en cada unha das modalidades:

Modalidade “Mirando polo Camiño”:

  • Admitiranse unicamente centros emprazados nos distintos tramos galegos dos Camiños de Santiago (Camiño Francés, Camiño Primitivo, Camiño do Norte, Camiño Inglés, Camiño Portugués, Ruta da Prata, Camiño de Fisterra, a ruta de inverno e a ruta do mar de Arousa, tamén chamada ruta da Traslatio).
  • Seleccionarase un centro por cada un dos Camiños.
  • No caso de non haber representatividade dalgún dos Camiños, seleccionarase un segundo centro daqueles camiños que teñan máis de un proxecto presentado ata chegar aos nove.
  • No caso de haber varios proxectos de centros representativos dun mesmo Camiño, valorarase a idoneidade e calidade dos proxectos, o grao de innovación dos proxectos e o grao de implicación do claustro e da comunidade educativa.
  • Unha vez aplicados os criterios anteriores, darase prioridade aos proxectos centrados en 1º e 2º da ESO.

Modalidade “Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra”:

  • Admitiranse unicamente centros emprazados nos concellos da Ribeira Sacra ata un máximo de seis.
  • Seleccionarase 3 centros por cada unha das dúas provincias, Lugo e Ourense. No caso de non chegar ás 3 solicitudes nunha provincia e pasar de 3 na outra, seleccionaranse as restantes solicitudes ata chegar a 6.
  • Primarase ter representación de diferentes concellos, no caso de haber varias solicitudes procedentes dun mesmo concello escollerase unha.
  • Valorarase a idoneidade e calidade dos proxectos, o grao de innovación dos proxectos e o grao de implicación do claustro e da comunidade educativa.
  • Unha vez aplicados os criterios anteriores, darase prioridade aos proxectos centrados en 1º e 2º da ESO.

Modalidade "Terras Sacras (mosteiro e olería)”:

  • Primeiro os centros que xa participaran en Plan Proxecta.
  • Segundo os centros por proximidade de Maceda e da Ribeira Sacra.
  • Finalmente, e se sobran prazas, centros da cidade de Ourense e do resto dos concellos limítrofes con Xunqueira de Espadanedo.

Modalidade “Memoria da industria, memoria do mar”:

  • Priorízase a participación de centros educativos localizados xeograficamente en lugares onde tradicionalmente se desenvolvera a industria da transformación dos produtos do mar.
  • Grao de intervención no contorno do centro.
  • Presenza e intervención ou sensibilidade do alumnado con NEE

Modalidade “Museos e Patrimonio”:

  • Admitiranse con preferencia centros emprazados nos concellos nos que se sitúan os museos aínda que, se os proxectos teñen vencello cos contidos temáticos ou coas coleccións dos museos, poderán estar situados noutros concellos.
  • Proxectos centrados nas coleccións dos museos ou nos seus contidos temáticos.
  • Proxectos que impliquen dar a coñecer o museo á sociedade e a difusión do coñecemento.
  • Proxectos con relevancia social para a comunidade local e sobre a contorna inmediata do museo e/ou do centro de ensino.

Modalidade “Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning”:

  • Idoneidade e calidade do proxecto. Elixiranse aqueles que mellor definan os seguintes puntos: breve descrición do proxecto, niveis cos que se vai traballar, linguas de traballo, materias e departamentos implicados, obxectivos xerais, proceso de traballo e resultados esperados.
  • Centros con profesorado participante no curso curso de Platega “Iníciate en eTwinning” ou con experiencia previa na plataforma.
  • Proposta de implicación da comunidade educativa.
  • Plan de difusión dos resultados do proxecto.
     

Persoas responsables:

modalidades (a) Mirando polo Camiño, (b) Patrimonio Etnográfico na Ribeira Sacra e (e) Museos e Patrimonio
Nome: Paz Varela Campos
Departamento: Subdirección Xeral de Conservación e Restauración de BBCC
Teléfono: 881 997 013
Correo electrónico: paz.varela.campos@xunta.gal

modalidade (c) Terras Sacras (mosteiro e olería)
Nome: Mª Eugenia Muñoz Fernández

Departamento: Cultura e Turismo do Concello de Xunqueira de Espadanedo
Teléfono: 988 291001/656473338
Correo electrónico: emunoz@roteiros.org

modalidade (d) Memoria da industria, memoria do mar
Nome: Mariña López Rodríguez
Departamento: Departamento didáctico do Museo ANFACO
Teléfono: 603 540 995
Correo electrónico: marina@anfaco.es

modalidade (f) Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning
Nome: María Luz Ares Fandiño
Departamento: Servizo de Formación do Profesorado - Secretaría Xeral de Educación e Formación Profesional.
Teléfono: 981 546 545
Correo electrónico: etwinning@edu.xunta.es

Xustificación

A necesidade deste programa vén dada pola importancia de xerar unha sensibilización en relación co patrimonio, establecendo vínculos cos bens patrimoniais e promovendo procesos para a súa apropiación simbólica e consecuentemente, a súa protección. Ademais, responde á necesidade emerxente de aproveitar a potencialidade do patrimonio como recurso educativo transversal.

Obxectivos xerais

O obxectivo xeral é que a comunidade educativa coñeza o patrimonio da súa contorna inmediata desde unha visión integradora e vinculada ao territorio e que, de xeito participativo, contribúa á súa conservación e difusión de idea estratexias de recoñecemento público e promoción dos seus recursos. Ao mesmo tempo, constitúe unha estratexia contextualizada para a valorización e preservación deste patrimonio a longo prazo e, polo tanto, de desenvolvemento sustentable.

Modalidade “Mirando polo Camiño”

Preténdese traballar co alumnado de maneira contextualizada sobre o patrimonio cultural, literario e lingüístico vinculado ao tramo do Camiño de Santiago no que o centro educativo está emprazado. Este programa está destinado a centros que se encontren en concellos emprazados nalgún dos tramos galegos do Camiño de Santiago oficialmente recoñecidos (Camiño Francés, Camiño Primitivo, Camiño do Norte, Camiño Inglés, Camiño Portugués, Ruta da Prata, Camiño de Fisterra, a ruta de inverno e a ruta do mar de Arousa, tamén chamada ruta da Traslatio).

Modalidade “Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra”

Aproveitando a futura declaración da Ribeira Sacra como Ben de Interese Cultural e o impulso da candidatura para a declaración de Patrimonio da Humanidade, preténdese promover entre a comunidade educativa o traballo co patrimonio etnolóxico da comarca dun xeito antropolóxico, identificando aqueles elementos, tanto da arquitectura tradicional (vivendas, construcións para o traballo etc.) como ferramentas de traballo, lendas, tradición oral...que recollen as pegadas de como as xeracións pasadas foron transformando o medio para procurar a súa subsistencia e configurar a paisaxe cultural que hoxe coñecemos como Ribeira Sacra. Preténdese que o alumnado recoñeza o papel da comunidade como actora na configuración da súa contorna non só no pasado, senón tamén no presente e cara ao futuro, e no recoñecemento do seu valor patrimonial.

Modalidade “Terras Sacras (Mosteiro e olería)”

Terras Sacras xoga con dúas palabras que caracterizan a Xunqueira de Espadanedo, a terra, base das nosas arxilas e espazo físico no que o mosteiro asenta o seu dominio económico, cultural e social; e sacra, os mosteiros que se erixen nestas terras sacralizan o territorio e a arxila da nosa olería é a materia prima coa que, segundo a tradición, o Demiúrgo creou a humanidade.

Aproveitando a futura declaración da Ribeira Sacra como Ben de Interese Cultural e o impulso da candidatura para a declaración de Patrimonio da Humanidade, preténdese promover entre a comunidade educativa o traballo cos patrimonios culturais, tanxibles e intanxibles do concello de Xunqueira de Espadanedo, epicentro da Ribeira Sacra.

Se ben o nome de Ribeira Sacra non responde a unha realidade documental, si é claramente unha realidade cultural, pois dende a Alta Idade Media ate a Desamortización de Mendizabal, a Ribeira Sacra é a Tebaida galega (ao redor de 200 pequenos mosteiros na Alta Idade Media). O papel dos cenobios na transformación das paisaxes de Ribeira Sacra é fundamental, pois os mosteiros son os dinamizadores culturais e económicos da Ribeira Sacra. Bieitos e, fundamentalmente, cistercienses impulsarán o cultivo do viñedo que xunto cos soutos de castañas ou as olivas modifican de maneira radical a paisaxe cultural: as terrazas, socalcos nos que enraíza a vide, a oliveira ou castaño son produto, directo ou indirecto, da economía monástica.

A olería é fundamental na Ribeira Sacra, a materia prima, o barro xorde das entrañas da terra, e nas mans do oleiro se transforma en contedores imprescindibles para a vida e economía galega. Contedores de aceite, graxa, viño, auga ou leite... dispensadores de comida e bebida: fontes, pratos, cuncas ou simplemente lavabos ou ouriñais, formaron parte indispensable da vida, da cultura ou da economía galega. En torno aos oleiros e as súas creacións, estruturas (fornos, obradoiros, chemineas), cántigas, poemas, tradicións, mitos.... cultura material e inmaterial que en Niñodaguia se pode sentir.

Preténdese que o alumnado recoñeza como no pasado e no presente a comunidade como actora na construción da súa contorna no pasado e tamén para o futuro.

Modalidade “Memoria da industria, memoria do mar”

O programa busca dar a coñecer e poñer en valor o patrimonio industrial dentro do ámbito dos traballos marítimo-pesqueiros. A valorización e activación do patrimonio cultural e industrial xerado polo sector transformador dos produtos do mar, promovendo a concienciación do seu contorno industrial marítimo-pesqueiro para a súa recuperación a través das emocións, do respecto pola memoria do traballo e a dignificación da labor dos seus predecesores/as, así como o legado tanxible e intanxible herdado. O obxectivo final é promover a necesaria sensibilización da comunidade educativa cara ao noso patrimonio industrial como paso esencial para a súa conservación por parte das xeracións futuras. Búscase implicalos directamente en cuestións de reciclaxe e uso de espazos industriais locais ou na recuperación da memoria oral do traballo, así como no papel fundamental das mulleres traballadoras do mar, como campo de actuación dotado de enorme potencia e visibilidade para actuar como un eixe estruturador de accións de investigación, creación, difusión e dinamización. Na actualidade o desenvolvemento insensible e insostible deste patrimonio e a ausencia da súa protección causa unha perda do patrimonio e da identidade das vilas pesqueiras polo que o Proxecta quere formar parte do proceso de recuperación divulgando o legado do mar e da súa industria. O desenvolvemento do mundo do mar en Galicia tivo e ten unha entidade que non desenvolveu con esta magnitude en ningún sitio de Europa, polo que o seu impacto na paisaxe está aínda moi presente. É de rigor coñecer ben esta singularidade do noso patrimonio industrial.

Así pois, formúlanse os seguintes obxectivos xerais:

  • Coñecer a cultura material e inmaterial do mundo do mar:

    • Sensibilización e visibilidade dos bens industrias do seu territorio.

    • Coñecer a función dos homes e das mulleres (na procura da súa valorización ) nos labores desenvolvidos dentro da industria marítimo-pesqueira.

    • Coñecer a historia industrial marítima-pesqueira e da transformación dos produtos do mar para o recoñecemento dun patrimonio singular en Galicia.

    • Incrementar o coñecemento da Galicia industrial, emprendedora e empresarial, longamente esquecido ou mal estudado fronte ao coñecemento da Galicia rural.

  • Poñer en valor o patrimonio local ou comarcal relacionado coa cultura do mar:

    • Valorar o patrimonio industrial marítimo-pesqueiro (material e inmaterial).

    • Valorar os procesos produtivos asociados á transformación dos produtos do mar.

  • Divulgar os coñecementos adquiridos entre a comunidade educativa:

    • Investigar os testemuños materiais (obxectos) ou inmateriais (relatos de vida) vinculados á memoria do traballo e do lugar.

    • Aplicar metodoloxía de carácter interdisciplinar onde convivan as ciencias e as humanidades na aprendizaxe das formas de vida.

    • Implicar a toda a comunidade educativa como factor de cohesión para coñecer mellor a vida do territorio.

    • Promover o coñecemento da historia local como medio para comprender o presente e a configuración de barrios ou localidades.

    • A visibilidade e participación do alumnado NEAE.

Modalidade "Museos e Patrimonio"

  • Preténdese promover proxectos cos que se fomente unha colaboración estreita entre a comunidade educativa e o o museo facendo deste un instrumento eficaz para a educación formal:
  • Promovendo a participación da comunidade educativa nos museos dende o ámbito da educación formal.
  • Dando a coñecer o variado e rico patrimonio museístico e o patrimonio inmaterial asociado a este.
  • Implicando á comunidade educativa nas actividades propias dos museos e facerlles protagonistas de iniciativas de participación activa.
  • Promovendo a investigación sobre aspectos culturais relacionados co patrimonio material e inmaterial, desenvolvendo propostas que favorezan a comunicación do museo coa comunidade e cos usuarios.
  • Fomentando actitudes participativas e valores asociados á conservación do patrimonio moble e documental na comunidade escolar.

 

Modalidade "Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning"

  • Potenciar o coñecemento e a valoración do patrimonio cultural europeo material e inmaterial, propiciando o diálogo intercultural e a cohesión social.
  • Fomentar enfoques do patrimonio cultural, material e inmaterial centrados na súa contribución á creación de emprego e ao crecemento económico e que persigan a súa conservación e sostibilidade.
  • Mellorar  a competencia social, cívica e intercultural favorecendo o coñecemento e a comprensión doutras culturas, a comunicación intercultural, a tolerancia, o pensamento crítico e a participación cidadá.
  • Reforzar a competencia dixital e a alfabetización mediática.
  • Mellorar a competencia lingüística en lingua materna e en linguas estranxeiras promovendo a diversidade lingüística da Unión Europea e poñendo en valor a lingua galega.
  • Promover e favorecer a internacionalización dos centros educativos galegos.

Obxectivos específicos

PARA O ALUMNADO

Modalidade de “Mirando polo Camiño":

  • Explorar a tradición e a transcendencia do Camiño na súa comarca.
  • Coñecer o percorrido do camiño e a súa transitabilidade.
  • Realizar un catálogo de recursos patrimoniais (históricos, artísticos ou culturais en senso amplo) vinculados ao tramo do camiño sobre o que se traballa.
  • Poñer en valor a figura do Camiño de Santiago como un ben do patrimonio cultural.

Modalidade “Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra”:

  • Comprender o concepto de patrimonio etnolóxico, patrimonio material e patrimonio inmaterial.
  • Recoñecer testemuñas de como as xeracións pasadas foron transformando o medio para aproveitar os recursos naturais da súa contorna e a súa relación coa paisaxe cultural.
  • Aprender a utilizar as entrevistas como método de recopilación de información sobre formas de traballo, ferramentas, técnicas de construción, tradición oral...
  • Aprender a utilizar ferramentas de patrimonialización e protección do patrimonio cultural como o inventario, catálogo, traballos de campos etc.
  • Comprender o papel das comunidades como axentes na configuración da paisaxe da Ribeira Sacra e asumir o seu papel como actores de cara ao futuro.

Modalidade “Terras Sacras (mosteiro e olería)":

  • Implicar o alumnado na sensibilización ante os diferentes patrimonios culturais da Ribeira Sacra, traballando cos bens presentes no concello de Xunqueira.

  • Comprender e aprehender o patrimonio material (mosteiro cisterciense) e inmaterial (olería tradicional de Niñodaguia) de Xunqueira de Espadanedo,

  • Valorar e como consecuencia involucrarse co patrimonio (a súa herdanza, un pasado cheo de futuro que forma parte do seu ADN cultural) e no seu proceso de conservación.

Modalidade “Memoria da industria, memoria do mar”:

  • Coñecer as distintas ramas profesionais xeradas pola industria transformadora do mar (industria alimentaria, gastronómica, científica, empresaria, obreira, profesionais de museos , arquitectos, investigación...).
  • Coñecer os procesos industriais xerados polos  recursos e a obtención de materia prima a onde pertencen.
  • Incrementar a súa curiosidade e coñecemento polo pasado, presente e futuro do seus barrios ou localidades, sentíndose parte activa do seu contorno.
  • Traballar en espazos comúns entre os maiores e as súas experiencias e a xente nova, creando lazos de solidariedade e respecto.
  • Espertar conciencias sobre a igualdade de xénero  a través da historia do traballo das mulleres na salgadura e na conserva.
  • Desenvolver accións amenas e creativas arredor do patrimonio do mar.
  • Desenvolver técnicas de traballo colaborativo con outros sectores do ámbito educativo (profesorado, familias, veciños e profesionais).
  • O grao de colaboración co alumnado NEE

Modalidade "Museos e Patrimonio"

  • Crear lazos de permanencia e de participación activa das novas xeracións cos museos e co patrimonio cultural material e inmaterial.
  • Espertar actitudes de respecto e de reflexión de cara ao traballo que se desenvolve nos museos para o estudio, documentación e investigación das coleccións.
  • Coñecer as coleccións dos museos e do patrimonio inmoble asociado e difundilos a través de traballos de investigación, talleres, actividades e pequenas exposicións a desenvolver no centro de ensino e no museo.
  • Aprender as claves da principal linguaxe do museo: a exposición
  • Participar na proposta e oferta das actividades que ofrecen os museos e que complementen a formación do alumnos no edido no formal.
  • Participar das funcións propias do museo e coñecelas: documentar, investigar, difundir e conservar.
  • Visibilizar a participación do alumnado no museo durante e ao remate do proxecto.
  • Fomentar actitudes participativas e valores asociados á conservación do patrimonio moble e documental na comunidade escolar .
  • Establecer debates sobre o futuro dos museos, das súas coleccións e do seu labor educativo.

Modalidade "Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning"

  • Promover o interese e o aprecio polo patrimonio cultural material e inmaterial, tanto o propio como o dos países socios.
  • Desenvolver habilidades para traballar na preservación e conservación do patrimonio cultural europeo.
  • Desenvolver hábitos de traballo colaborativo con socios europeos.
  • Mellorar as competencias clave, especialmente a competencia lingüística en lingua materna e linguas estranxeiras, a competencia social e cívica e a a competencia dixital.
  • Impulsar a interacción tanto coa contorna sociocultural propia como coa das comunidades educativas socias no proxecto eTwinning.
  • Desenvolver o entendemento e a capacidade de resposta á diversidade social, lingüística e cultural.
  • Fomentar unha actitude positiva en relación cos valores da Unión Europea.

 

PARA O PROFESORADO

Modalidade "Mirando polo Camiño":

  • Centrar o tratamento do patrimonio cultural desde as perspectivas de protección, conservación e divulgación.
  • Facilitar as ferramentas para que a comunidade educativa recoñeza o patrimonio material e inmaterial relacionado co tramo do Camiño en que se empraza o centro co fin de vincular as persoas co territorio.
  • Introducir o alumnado na terminoloxía do patrimonio cultural: valor cultural, categoría dos bens (BIC, ben catalogado, ben inventariado), protección, conservación, autenticidade ou integridade.
  • Concienciar o alumnado do valor do patrimonio lingüístico, histórico, artístico e cultural que emana do Camiño de Santiago para que elabore propostas de mellora e estratexias de divulgación na súa comarca.

Modalidade “Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra”:

  • Promover o recoñecemento pola comunidade educativa do patrimonio etnolóxico da Ribeira Sacra co fin de vincular as persoas co territorio.
  • Abordar o estudo do patrimonio etnolóxico dende dúas vertentes a material e a inmaterial.
  • Recoñecer testemuñas das formas de adaptación ao medio, dos medios de subsistencia que foron transmitíndose de xeración en xeración, na arquitectura tradicional, na transformación da paisaxe etc.
  • Introducir ao alumnado na terminoloxía do patrimonio cultural: valor cultural, categoría dos bens (BIC, ben catalogado, ben inventariado), protección, conservación, autenticidade ou integridade, Patrimonio da Humanidade.
  • Facilitar actividades para o recoñecemento por parte do alumnado do valor do patrimonio existente na Ribeira Sacra para que elabore propostas de mellora e estratexias de divulgación na súa comarca.

Modalidade “Terras Sacras (mosteiro e olería)”:

  • Involucrarse no proxecto de tal maneira que os distintos patrimonios de Xunqueira se incorporen transversalmente nas diferentes materias formando parte do currículo para ter unha comprensión global tanto do patrimonio como do medio no que se sitúan os bens patrimoniais.

Modalidade “Memoria da industria, memoria do mar”:

  • Incentivar a valorización polo patrimonio industrial circundante (material e inmaterial) concienciando do valor da memoria do traballo e da beleza dos restos materias próximos a eles ( dende un edificio ata un obxecto como a lata de conservas) // Incentivar a valorización polo patrimonio industrial (material e inmaterial) concienciando do valor da memoria do traballo e da beleza dos restos materias industriais.
  • Fomentar a realización de proxectos inclusivos que conten coa participación do alumnado NEAE.
  • Favorecer a interpretación da paisaxe industrial e da industria viva do concello.
  • Estimular o coñecemento das fontes históricas e o método histórico. // Promover a aprendizaxe no formal baseada na metodoloxía de indagación do presente e pasado onde os docente suxiren diferentes accións.

  • Espertar vocacións relacionadas coas ciencias sociais e artísticas, ademais doutras científicas vinculadas á seguridade, calidade e innovación no campo alimentario dentro do ámbito mariñeiro.
  • Establecer temas e debates ou liñas de traballo sobre a igualdade de xénero a través da historia do traballo das mulleres na salgadura e na conserva.
  • Establecer temas e debates ou liñas de traballo sobre o emprendemento e empresarios dos seus lugares.
  • Iniciar o alumnado na realización de campañas de divulgación do valor do patrimonio industrial para que elaboren propostas de mellora e divulgación na súa comarca.
  • Fomentar o debate sobre o futuro dos espazos industriais (ex. reciclaxe de usos para a supervivencia).
  • A visibilidade e participación do alumnado NEE.

Modalidade "Museos e Patrimonio"

  • Promover o coñecemento por parte do profesorado e comunidade educativa do patrimonio museístico para crear vínculos de identidade.
  • Coñecer o funcionamento dos museos para poder establecer relacións estables e propoñer actuacións conxuntas.
  • Establecer vínculos do profesorado cos museos para poder establecer sinerxias con aspectos derivados do ensino e coa función docente.
  • Coñecer os distintos servizos que ofrecen os museos para a difusión do coñecemento.

Modalidade "Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning"

  • Introducir a investigación sobre diferentes manifestacións de patrimonio cultural material e inmaterial na programación de diferentes materias, buscando unha aproximación interdisciplinar.
  • Fomentar o traballo colaborativo entre departamentos do centro educativo e cos socios doutros países.
  • Mellorar a práctica profesional co intercambio de prácticas metodolóxicas innovadoras.
  • Compartir experiencias educativas con outros centros participantes no proxecto.
  • Promover a utilización de ferramentas TIC.
  • Participar en redes escolares europeas.

 

PARA AS FAMILIAS E A COMUNIDADE EDUCATIVA

Modalidade "Mirando polo Camiño”:

  • Difundir o valor do patrimonio cultural existente no contorno territorial do centro como un recurso para o ocio e para mellorar a calidade de vida.
  • Dar a coñecer o valor de ter no concello un tramo do Camiño de Santiago, como un ben protexido do patrimonio cultural.
  • Concienciar sobre o dereito a coñecer e usar o patrimonio cultural e o deber de conservalo e protexelo.

Modalidade “Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra”:

  • Difundir o valor do patrimonio etnolóxico, existente no contorno territorial do centro como un recurso para o ocio e para mellorar a calidade de vida.
  • Dar a coñecer o valor da Ribeira Sacra como un ben protexido do patrimonio cultural.
  • Procurar a sensibilización da comunidade educativa co patrimonio etnolóxico como elemento identitario transmisor duns modos de vida, de traballar e de adaptarse ás peculiares características climáticas e paisaxísticas da Ribeira Sacra.
  • Concienciar sobre o dereito a coñecer e usar o patrimonio cultural e o deber de conservalo e protexelo.

Modalidade “Terras Sacras (mosteiro e olería)”:

Coñecer, apreciar o patrimonio cultural e interiorizar a necesidade da súa protección. Mediante as actividades propostas esperamos concienciar a comunidade educativa sobre os valores do patrimonio (culturais, identitarios, educativos, solidarios, económicos....) e a necesidade de conservalo pois, somos o noso patrimonio.

Modalidade “Memoria da industria, memoria do mar”:

  • Transmitir o coñecemento do mundo do patrimonio mariñeiro entre as distintas xeracións creando vínculos de respecto e solidariedade co noso pasado e cos labores desenvolvidos polos antepasados, sobre todo no caso do labor das mulleres, moito menos recoñecido e valorado.
  • Participar de xeito activo e creación de redes entre toda a comunidade, indispensable para entender a construción da historia e a súa análise, o tecido económico do que forman parte.
  • Difundir o valor do patrimonio industrial  existente no contorno territorial como un recurso para potenciar e dar a coñecer.
  • Concienciar sobre o patrimonio industrial e o deber de conservalo e protexelo.

Modalidade “Museos e patrimonio"

  • Difundir o valor do patrimonio cultural existente no contorno territorial do centro e do museo de referencia como un recurso para o ocio e para mellorar a calidade de vida.
  • Difundir o valor do museo como un recurso cultural e educativo para apoiar e complementar tanto o ensino formal como informal.
  • Fomentar a divulgación e o coñecemento do patrimonio cultural e das coleccións custodiadas nos museos.
  • Concienciar sobre o dereito da comunidade educativa ao acceso ao patrimonio cultural e implicala na obriga de conservalo e protexelo.

Modalidade “Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning"

  • Traballar o patrimonio cultural material e inmaterial nun contexto europeo.
  • Mellorar a comunicación intercultural, a tolerancia, e o pensamento crítico.
  • Afianzar o sentido de pertenza á comunidade europea.
  • Promover no centro escolar o uso de instrumentos para o desenvolvemento dunha educación intercultural que se vexa reflectida en documentos de organización interna: Proxecto educativo de centro, Plan de Internacionalización do centro, Proxecto Lingüístico, etc.

Palabras clave

Paisaxe, Territorio, Memoria, Recursos, Bens Comúns, Patrimonio, Investigación, Participación, Camiño de Santiago, Competencia cultural e artística, Patrimonio da Humanidade, Ribeira Sacra, Patrimonio material, Patrimonio inmaterial, Patrimonio etnolóxico, Ben de Interese Cultural, Educación e museos. Patrimonio industrial, patrimonio mariñeiro, produtos do mar, memoria do traballo, tesouro vivo, igualdade de xénero, emprendemento, espírito crítico, visibilidade do alumando NEE. eTwinning, Internacionalización, ferramentas TIC.

Metodoloxía recomendada

Procurarase que a metodoloxía de traballo sexa activa, que fomente a aprendizaxe cooperativa e a participación social. Para logralo, o docente actuará como facilitador da actividade dirixíndoa cara á consecución dos obxectivos propostos.

Ademais, nas modalidades:

  • Memoria da industria, memoria do mar:
    • Sensibilización ás familias e veciños: as actividades dirixidas ás familias e veciños terán como principal obxectivo fomentar a sensibilización e respecto polas testemuñas dos maiores e a labor desenvolvida por estes. Relatos que axuden a coñecer o seu pasado e a construción das paisaxes de vilas e barrios. O seu tratamento posterior será de xeito crítico e científico como parte do proceso da construción da historia oral. Fomentar o seu papel activo  no proceso educativo.
    • Fomentar o traballo de campo fora das aulas con saídas para observar o patrimonio industrial e indagar na historia dos lugares, barrios e vilas.
    • Recuperación de documentos de arquivo, visuais o audiovisuais para a construción das súas historias.
  • Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning: buscaranse que as diferentes actividades sexan inclusivas, solidarias e teñan repercusión social. Abordarase o traballo interdisciplinar entre departamentos e prestarase especial atención ao desenvolvemento de competencias clave e ao tratamento de elementos transversais. Procurarase participar do proxecto a toda a comunidade educativa así como integralo na contorna do centro escolar.

Temporización

A temporización abarca todo o curso escolar.

Os proxectos deberán organizarse en etapas repartindo o traballo de xeito equitativo ao longo de todo o curso e desenvolvéndose progresivamente. Ao final de cada trimestre deberán publicarse as actividades desenvolvidas no blog do programa: http://blogs.xunta.gal/educacionpatrimonial/.

Para a modalidade “Terras Sacras (mosteiro e olería)”:

  • Desenvolvemento de actividades no mosteiro e olería: marzo, abril, maio e xuño.
  • Prazos e fases na realización das actividades ou na entrega dos traballos: 17 xuño.

Actividades e recursos

Nota: a realización de todas as actividades propostas estará supeditada á situación sanitaria e ao establecido polo protocolo no ámbito educativo para este tipo de actividades.

O programa conta cun blog (http://blogs.xunta.gal/educacionpatrimonial/) no que deben participar todos os centros seleccionados e no que deberán visualizarse, periódicamente, as actividades que organicen. Os centros deberán facer unha publicación sobre o seu proxecto ao final de cada trimestre, como mínimo, dando conta das actividades ou traballos desenvolvidos ata o momento, ou ben do grado de desenvolvemento do proxecto.

No terceiro trimestre, o alumnado e profesoresorado das modalidades Mirando polo Camiño, Patrimonio etnográfico da Ribeira Sacra e Museos e Patrimonio deseñarán un póster dixital sobre o desenvolvemento dos seus proxectos. Os pósters serán publicados no blog e poderían servir como material para expoñer na cuarta edición das Xornadas de Educación Patrimonial, en caso de que poidan celebrarse no ano 2021.

  • Formación para o profesorado:

Dende hai uns anos vimos celebrando as Xornadas de Educación Patrimonial que na segunda e na terceira edición foron homologadas por Educación como actividade de formación para docentes de 8 horas. No caso de poder celebrarse no ano 2021 serían as IV Xornadas de Educación Patrimonial. A súa asistencia é non obrigatoria. As datas están por determinar. Solicitarase a homologación por Educación como actividade de formación.

Antes de finalizar o primeiro trimestre ou como moi tarde ao comezo do segundo, en caso de que as circunstancias sanitarias o permitan, celebraríase unha reunión para as persoas coordinadoras de todos os centros que participen no programa. No caso de non poder celebrarse a reunión facilitaríase toda a información aos coordinadores a través do correo electrónico e do blog.

Modalidade "Memoria da industria, memoria do mar":

  • Asistencia a distancia: telémática, online, teléfono, correo electrónico
  • Asistencia no centro (asesoramento, obradoiros...)
  • Colaboración con axentes externos
  • Material didáctico

Modalidade "Terras Sacras (mosteiro e olería)": aportaranse materiais e poderanse impartir seminarios conxuntos cos distintos colexios e docentes participantes.

Modalidade "Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning": ofertarase unha formación específica mixta de 20 horas titulada “Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning. Plan Proxecta” (código G2001062) que se desenvolverá no primeiro e segundo trimestre do curso escolar e contarase co seguimento por parte dos Embaixadores eTwinning, asesores e expertos da Plataforma. Para conseguir os obxectivos do Selo de Calidade dos proxectos, os participantes serán remitidos aos asesores do Servizos Nacionais eTwinning, a través das tarxetas de proxecto eTwinning.

  • Actividades para o alumnado:

Posibilidade de optar a participar no XII Foro Juvenil de Patrimonio Mundial, no caso de que poida celebrarse, representando á Comunidade Autónoma de Galicia (alumnado entre 13 e 15 anos).

Modalidade “Mirando polo Camiño”: ofrecerase unha charla para cada un dos centros participantes sobre a práctica diaria da conservación do patrimonio cultural, nos campos da arqueoloxía, da arquitectura ou da restauración, impartida por un técnico que tivera dirixido algunha intervención nalgún ben da zona; estas actividades poderán desenvolverse na aula ou sobre o terreo. No caso de que as condicións sanitarias non o recomendasen, poderanse facer por video-conferencia ou subirase ao blog presentacións en Power Point.

Modalidade “Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra”: actividades sobre o terreo ou no centro con cada un dos centros participantes, a elección entre un itinerario pola Ribeira Sacra ou un xogo didáctico.

Modalidade “Terras Sacras (mosteiro e olería)”: o desenvolvemento de actividades no mosteiro e olería, concentrarase en marzo, abril, maio e xuño:

  • Embarrados: actividade interactiva co barro dirixida por oleiros e visita didáctica ao museo-taller de olería. Os/as escolares comprenderán o sentido e uso das formas tradicionais, o proceso de elaboración da olería, e finalmente, eles mesmos, realizarán unha pequena peza de olería tradicional no torno.
  • Os sete selos de Frei Bernardo: Probas en base a desafíos históricos (resolver enigmas a partir da documentación do mosteiro, iconografía, arquitectura...) Cada desafío, proba superada, permitirá romper un novo selo que conducirá a seguinte proba. A documentación do Mosteiro (Libro de Obras, inscrición de consagración) xunto coa arquitectura (capiteis historiados, temática do retablo…) ou a arqueoloxía, e dicir, os “materiais” que os/as historiadores/as utilizamos para elaborar a historia, serán o retos a superar. Para poder superar cada unha das probas, e desvelar os segredos que agocha o vello cenobio, será importante un bo manexo das fontes históricas xunto co coñecemento histórico-cultural, a intuición, a capacidade de relacionar e o traballo en equipo. Presentase como un xogo de “escape” no que o mosteiro se converte nun espazo a descubrir nun tempo limitado.
  • Visitas didácticas adaptadas ás distintas idades. Para cada grupo adaptarase o discurso e os contidos ao curso, de tal maneira que podan comprender, de maneira sinxela, tanto o mosteiro coma a olería tradicional.
  • Actividades online: dadas as circunstancias elaboraranse materiais para o traballo on line. Vídeos do mosteiro e olería (entender o mosteiro e o procesos da elaboración da olería), visitas virtuais ós espazos e, aproveitando a visita 360º da Conselleria de Cultura e Turismo para o BIC da ribeira Sacra, incluiremos o traballo feito para o Mosteiro.

Modalidade “Memoria da industria, memoria do mar":

  • Faladoiros con profesionais do mundo mar-industria: empresarios, científicos, investigadores-historiadores, traballadoras, ex traballadoras.
  • Verase a posibilidade de ofertar obradoiros gastronómicos en torno a produtos do mar: propiedades alimenticias, orixe dos produtos e da súa transformación, elaboración dos produtos, receitas.
  • Envío da maleta viaxeira didáctica para cada un dos centros participantes.

O programa ofrece asesoramento para realizar a catalogación do patrimonio industrial, mapas e localización dos elementos industriais.

Modalidade “Museos e Patrimonio":

Un obradoiro, en cada un dos museos, deseñado especificamente para o proxecto que o centro escolar estea desenvolvendo.

Modalidade “Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning":

Todos os recursos e actividades que oferta a plataforma eTwinning e que contribuirán á adquisición das competencias clave:

  • Competencia en comunicación lingüística, en lingua materna e estranxeira. Poderase traballar tanto nos redactados das actividades como en actividades que fomenten a expresión oral, mesmo entre o alumnado dos países socios, por exemplo en videoconferencias.
  • Competencia dixital, a través tanto da recollida e do tratamento da información e da análise crítica dos datos como do uso de ferramentas dixitais para a elaboración das diferentes actividades do proxecto.
  • Competencia en aprender a aprender, seguindo metodoloxías activas que convertan ao alumnado en protagonista do deseño e elaboración de actividades e produtos finais. Se favorecerá a creación de grupos internacionais de traballo.
  • Competencia social e cívica, a través da colaboración entre alumnado de diferentes países.
  • Competencia en sentido de iniciativa e espírito emprendedor, ao darlle ao alumnado protagonismo na elaboración de propostas de traballo.
  • Competencia en conciencia e expresións culturais, a través do coñecemento, recuperación e divulgación do patrimonio cultural europeo, compartindo cos socios europeos e poñendo en valor o patrimonio cultural galego.
  • Material didáctico:

Proporcionarase material didáctico especificamente elaborado para as modalidades Mirando polo Camiño (https://www.edu.xunta.gal/espazoAbalar/es/espazo/repositorio/cont/mirando-polo-camino); Memoria da industria, memoria do mar (http://www.museoconserva.es/node/9), Terras Sacras (mosteiro e olería) e Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning.

  • Saídas e visitas guiadas:

Os centros deben dispoñer dun presuposto para os desprazamentos.

“Mirando polo Camiño”: charlas impartidas por técnicos sobre algún ben patrimonial da zona na que se tivera intervido. Poden facerse in situ polo que poden supoñer algún desprazamento.
“Patrimonio etnográfico na Ribeira Sacra”: as actividades poden desenvolverse sobre o terreo, polo que pode haber desprazamentos a lugares da contorna.
Terras Sacras (mosteiro e olería)”: visitas didácticas e saída didáctica fin de actividade en Xunqueira de Espadanedo.

"Memoria da industria, memoria do mar":ofrecerase unha charla para cada un dos centros participantes sobre o traballo que se desenvolve no museo e realizarase unha visita para coñecer O Museo ANFACO da industria conserveira e a súa colección.

"Museos e Patrimonio": ofrecerase unha charla para cada un dos centros participantes sobre o traballo que se desenvolve no museo e realizarase unha visita para coñecer os espazos internos onde se desenvolve o traballo que se realiza coas coleccións.

  • Concursos:

Os centros que participen en calquera das modalidades do programa poderán presentar, voluntariamente, un candidato (alumnado entre 13 e 15 anos) para representar a Galicia no “XII Foro Juvenil de Patrimonio Mundial”. Establecerase algún concurso ou proceso de selección, aínda por determinar, para facer a selección.

Na modalidade “Terras Sacras (mosteiro e olería)" estudarase a posibilidade de facer un concurso entre os distintos centros participantes e exposición dos traballos elaborados polos alumno/as tanto no Mosteiro coma no Museo Eller de Olería.

Na modalidade Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning estudarase a posibilidade de facer un concurso e reunións entre os distintos centros participantes.

  • Webs de referencia:

Cultura de Galicia: mirando polo camiño
Museo Conserva
Cultura de Galicia: camiños de Santiago
Museos de Galicia
Patrimonio Cultural
Xacobeo: camiño de Santiago
Cultura de Galicia: publicacións
O camiño como aula

Santa María de Xunqueira de Espadanedo (páxina oficial)

Santa María de Xunqueira de Espadanedo (Facebook)

Mosteiro Cisterciense Santa María de Xunqueira de Espadanedo: Mosteiro e Olería

Para a modalidade asociada a eTwinning:

Para a modaldiade de Terras Sacras: crearase unha páxina web propia para expoñer os distintos traballos e que se elaboren en torno ao proxecto, incluso trataremos de que sexa unha plataforma na que participen os profes dos distintos centros que se unan o proxecto.

Produto final

Modalidade “Mirando polo Camiño”: elaboración dun proxecto aberto e libre (audiovisual, blog, web...) que teña como finalidade a divulgación do patrimonio e dos valores culturais relacionados co Camiño de Santiago. Valorarase aqueles que supoñan unha intervención sociocomunitaria: participación na organización de roteiros, de labores de limpeza e coidado, creación de comunidades virtuais de concienciación,… que contribúan á concienciación da comunidade. Valorarase positivamente a posibilidade de realizar proxectos con centros doutros puntos do Camiño (galegos, españois, europeos)

Modalidade “Patrimonio etnolóxico na Ribeira Sacra”: elaboración dun proxecto aberto e libre (audiovisual, blog, web...) que teña como finalidade promover a paisaxe cultural Ribeira Sacra como testemuña das formas de vida e de subsistencia das distintas xeracións ao longo do tempo. Valorarase a elaboración dun catálogo de arquitectura tradicional do concello no que se empraza o centro no que se recollan o patrimonio material (construcións tradicionais) e o patrimonio inmaterial (técnicas de construción, usos, lendas, oficios...).

Modalidade “Terras Sacras (mosteiro e olería)”

Tres posibilidades:

- elaboración dun álbum ilustrado no que a partir de imaxes reais (fotografías) combinadas con debuxos, se conte unha historia vinculada co mosteiro ou coa olería. Esta historia debe permitir que outros escolares comprendan ben o mosteiro (vida, sentido) ben a olería tradicional.

- elaboración dunha pequena curtametraxe (debuxos animados, plastilina –barro-, película tradicional) para contarnos unha historia ou sobre o mosteiro ou sobre a olería.

- elaboración dunha exposición real e/o virtual ó redor dun tema vinculado co Mosteiro, Olería (Mulleres con olas na cabeza, A vida nun mosteiro medieval de Ribeira Sacra....).

Modalidade “Memoria da industria, memoria do mar": elaboración dun proxecto aberto e libre que teña como finalidade a divulgación do patrimonio industrial e dos valores culturais. Valorarase que supoñan unha intervención sociocomunitaria: participación na organización de roteiros, de labores de valorización, creación de comunidades virtuais de concienciación… que contribúan á concienciación da comunidade. Así mesmo, suxerimos a visibilidade de o alumnado NEE, e unha aposta clara pola creatividade en forma plástica, audiovisual non so documental que teña como finalidade a divulgación do patrimonio industrial e dos valores culturais.

Modalidade “Museos e Patrimonio”

Elaboración dun proxecto aberto e libre (audiovisual, blog, web...) que teña como finalidade a divulgación do patrimonio museístico ou do patrimonio cultural relacionado co ámbito temático do museo. Así mesmo, realización dalgunha actividade de difusión do traballo realizado no museo ao rematar o proxecto: un obradoiro, unha exposición, unha presentación ao público do traballo realizado, unha representación teatral...

Modalidade “Patrimonio cultural europeo en colaboración no programa eTwinning”

Cada proxecto eTwinning terá os seus propios produtos finais, froito da colaboración internacional entre centros. Estes produtos finais estarán nas diferentes linguas de traballo do proxecto, sendo unha delas o galego. Cando menos haberá un Twisnpace con páxinas públicas. Segundo o contemplado na redacción inicial do proxecto, poderán recollerse produtos finais en blogues externos. Pola súa banda, o profesorado deberá redactar a solicitude do Selo de Calidade, cuxo contido tamén serve de xustificación dos restantes criterios de avaliación.

Criterios de avaliación da memoria final

Criterios xerais do Plan Proxecta

1 .Creación dunha rede de traballo cooperativa na comunidade educativa entre alumnado, profesorado, familias e/ou institucións da contorna. Valorarase especialmente a participación activa do alumnado no desenvolvemento do proxecto (toma de decisións, realización do produto final etc).

2. Interdisciplinariedade (achegas desde distintos departamentos didácticos, disciplinas ou materias) e transferibilidade do proxecto.

3. Impacto e difusión do proxecto. É imprescindible incorporar na memoria, a través de ligazóns (páxinas web, blogs etc), evidencias gráficas e/ou documentais do traballo realizado que permitan constatar o desenvolvemento do proxecto.

Criterios específicos

4. Claridade no concepto de patrimonio cultural.

5. Innovación na utilización dos recursos.

6. Calidade dos produtos elaborados.

Menús Learning object node R