Fitofaladoiro
Xov, 13/08/2015 - 09:25

Ficha técnica

Institucións:

  • Secretaría Xeral de Política Lingüística (Consellería de Cultura e Turismo)
  • Herbario SANT (Universidade de Santiago de Compostela)
  • Instituto da Lingua Galega (Universidade de Santiago de Compostela)

Ámbito: normalización lingüística / ciencia / patrimonio
Definición: fomentar e divulgar o coñecemento da biodiversidade vexetal de Galicia e dos seus nomes
Temporización: curso completo

Alumnado ao que vai dirixido: primaria, ESO, bacharelato, FP e adultos

Límite de centros participantes: 12 (resérvase a posibilidade de ampliar o número de centros en función da calidade dos proxectos presentados)

Criterios de selección:

En caso de haber máis solicitudes que prazas ofertadas, priorizarase a:

  1. centros públicos.

Completarase a selección cos seguintes criterios:

  1. Idoneidade e calidade do proxecto presentado (en relación cos obxectivos do Fitofaladoiro).
  2. Grao de implicación da comunidade educativa (alumnado, profesorado, familias, outros).
  3. Representatividade territorial do centro (priorizaranse os centros integrados no medio rural).
  4. Representatividade dialectal do centro (priorizaranse os centros situados en distintas áreas lingüísticas).
  5. Participación de xeito satisfactorio no proxecto Fitofaladoiro en cursos anteriores (dentro ou fóra do Plan Proxecta)
  6. Experiencia acreditada en proxectos da mesma temática.

       Resérvase a posibilidade de ampliar o número de centros en función da calidade dos proxectos presentados.

Persoa responsable:

Nome: David García San León
Departamento: Herbario SANT (Facultade de Farmacia, Santiago de Compostela)
Teléfono: 881 815 022
Correo electrónico: fitofaladoiro@gmail.com

Xustificación

Este programa xorde da necesidade de documentar e preservar o saber popular acerca dos nomes e usos das plantas propias de Galicia.

Obxectivo xeral

Un obxectivo fundamental do programa Fitofaladoiro é fomentar a participación activa do alumnado no coñecemento do medio natural, permitindo que tome conciencia da biodiversidade vexetal de Galicia e do seu valor e que documenten o saber popular relacionado coas plantas que existen no seu contorno.

Ademais, o programa pretende promover o uso da lingua galega e o interese polo noso patrimonio material e inmaterial, fomentando a inmersión do alumnado na sociedade rural e a súa interacción e diálogo cos veciños na procura de información herdada dos seus devanceiros sobre nomes e usos tradicionais, tanto materiais (alimentación, medicina, artesanía) coma inmateriais (léxico, toponimia, fraseoloxía, refraneiro, literatura popular, crenzas) en relación coas plantas.

Outro obxectivo é documentar os resultados da actividade incorporando tecnoloxías da información e da comunicación vinculadas á linguaxe audiovisual e á xestión e dixitalización da información, no relativo á gravación e difusión de entrevistas con informantes, tanto en formato vídeo como de audio, así como na toma de imaxes de calidade para a documentación e/ou identificación das plantas. A realización de fotografías pode complementarse tamén con debuxos ou esquemas que axuden ao alumnado e ao profesorado a destacar os caracteres da planta que sirvan para diferenciala doutras especies.

Existe tamén a posibilidade de implicar a departamentos didácticos relacionados coa fabricación de instrumental destinado a prensar e secar mostras de plantas (para a elaboración de coleccións de herbario), ou de instrumental para dixitalizar esas coleccións, reciclando materiais e empregando ferramentas dispoñibles na maioría de centros educativos (p.ex., fabricar soportes para plantas, lupas e teléfonos móbiles, que faciliten posteriormente a realización de fotografías de detalle, tanto para este como para outros proxectos).

O alumnado participará de xeito activo nas fases do proceso de acordo cos obxectivos da súa etapa educativa.

En canto ás familias, o seu labor é fundamental para axudar os rapaces a redescubrir as plantas da súa contorna: non só respondendo ás preguntas que lles fagan sobre especies frecuentes e coñecidas, senón tamén facendo memoria sobre nomes, usos ou crenzas xa esquecidos pola sociedade, relativos a estas plantas ou a outras menos típicas. Tamén é importante a súa colaboración para que este exercicio memorístico sexa colectivo, facilitando a interacción dos rapaces con persoas doutras xeracións (familiares ou veciños) na procura desa información e na localización de mostras das plantas.

Palabras clave

Alfabetización informacional. Medio ambiente. Patrimonio inmaterial

Obxectivos específicos

  • Obter mostras de plantas de Galicia presentes no medio en que vive o alumnado.
  • Realizar traballos de investigación coas plantas recollidas para coñecer a súa morfoloxía, hábitat, denominación, usos...
  • Realizar traballo de campo con informantes da comunidade educativa.
  • Xestionar toda a información obtida no proceso de aprendizaxe.
  • Divulgar os resultados do proceso de aprendizaxe para a comunidade educativa.

Temporización

A temporización abarca todo o curso escolar. Aínda que non existen prazos nin fases predeterminados no programa, as persoas que coordinen os proxectos deben ter en conta os tempos de floración anual á hora de programar o seu traballo de campo (aproveitando o período invernal para adestrar ao alumnado, ir localizando posibles informantes, preparar os materiais a empregar cando chegue a primavera, recoller dúbidas sobre as follas de recolllida de datos etc.).

En centros que repiten participación é perfectamente posible e recomendable aproveitar tamén o inverno para continuar co traballo de cursos anteriores ( documentar, completar, corrixir, expoñer etc).

Actividades e recursos

Entre as actividades do programa recóllense as seguintes:

  • Xornada información inicial: ten carácter voluntario. Realizarase no 1º trimestre do curso (data: sen determinar), no Herbario Sant. Non se certifica como actividade formativa. A data desta xornada darase a coñecer a través da web do Herbario SANT. Esta xornada está aberta aos centros que queiran ter simplemente unha primeira aproximación ao programa.
  • Acompañamento en centros: en función da dispoñibilidade orzamentaria do programa, poderase ofrecer unha ou dúas sesións no centros participantes no programa para orientar o desenvolvemento dos traballos.
  • Visitas guiadas: poderase ofrecer tamén unha visita guiada ao Instituto da Lingua Galega para coñecer os traballos do Atlas Lingüistico Galego e outros recursos de investigación e estudo do léxico patrimonial co fin de poñer en valor os traballos de recuperación do léxico patrimonial do país. Estas visitas guiadas non cobren o desprazamento dos centros.
  • Web de referencia: http://fitofaladoiro.eu Na web ofrécese todo tipo de información e recursos que poidan orientar a elaboración e o desenvolvemento dos proxectos dos centros.
  • Outras webs de referencia: o Instituto da Lingua Galega posúe recursos lingüísticos en aberto de interese para o desenvolvemento do programa:
  • Premio a boas prácticas: en función da dispoñibilidade orzamentaria do programa, poderase ofrecer un premio que recoñeza os mellores traballos realizados ao abeiro deste programa. Neste caso, os docentes participantes nos proxectos recoñecidos como boa práctica recibirán o certificado de premio de innovación educativa.

Contribución á adquisición das competencias clave

  • Competencia en comunicación lingüística, a través do manexo de bibliografía botánica; da categorización e etiquetaxe de mostras de plantas; e a través do diálogo cos informantes, da realización de enquisas e da lectura comprensiva e transcrición das gravacións).
  • Competencia matemática e competencias básicas en ciencia e tecnoloxía, a través da recollida e do estudo de mostras biolóxicas e da preparación e uso de instrumental axeitado para tal fin.
  • Competencia dixital, a través do tratamento da información e da análise crítica dos datos (rexistrar audio, vídeo e imaxes; presentar resultados en formato texto e audiovisual).
  • competencia en aprender a aprender, a través da toma de conciencia do descoñecemento das plantas do seu contorno e da adquisición de estratexias para recuperar o saber popular; planificación e resolución de tarefas novidosas para descubrir as plantas; desenvolvemento de estratexias de cooperación e confianza no traballo en equipo.
  • Competencia en sentido de iniciativa e espírito emprendedor, a través da iniciativa e habilidade para localizar informantes e obter información que nunca antes fora documentada.

Produto final

  • Cómpre visibilizar con especial coidado o proceso de aprendizaxe desenvolvido a través da preparación e da documentación das mostras das plantas obtidas no contorno xeográfico do centro e mais a través das enquisas realizadas.
  • Existirán fichas para o procesamento dos datos por parte de cada centro, que así poderán ser supervisados e asesorados desde a organización do Fitofaladoiro.
  • Adicionalmente, os traballos poderanse difundir en calquera formato que permita visualizar ben o proceso de investigación e a visualización das mostras (blog, web do centro, mural, libro en PDF...).

Criterios de avaliación da memoria final

Criterios xerais do Plan Proxecta

1. Participación activa do alumnado na realización do proxecto, na toma de decisións e na realización do produto final. Cómpre visibilizar claramente o traballo do alumnado a través de evidencias gráficas (webs, blogs...) ou documentais.

2. Implicación da comunidade educativa (profesorado, familias e institucións do contorno) e crea entre todos unha rede de traballo cooperativo.

3. Interdisciplinariedade do proxecto (desde distintos departamentos didácticos, disciplinas ou materias) e transferibilidade.

Criterios específicos

4. Calidade das mostras de plantas para permitir a súa identificación e/ou reutilización futura (mostras ben preparadas e etiquetadas, imaxes de boa definición e accesibles etc.).

5. Calidade das enquisas (máis detalladas, mellor gravadas, transcritas etc.) e do proceso de selección e anotación dos informantes (procedencia xeográfica, idade, actividade, contexto sociocultural etc.).

6. Calidade na presentación e catalogación dos resultados (claridade, orde, facilidade de consulta posterior), dacordo cos formatos tabulados propostos polo Fitofaladoiro para facilitar a integración dos datos de todos os centros.