Skip to Content

Neste Día das Letras Galegas lembramos a Ricardo Carvalho Calero desde a Biblioteca cun dos seus poemas:

 

Cinco duros pagábamos de aluguer.

Era um terceiro andar, bem folgado.

Pola parte de atrás dava para o Campinho,

e por diante para a rua de Sam Francisco.

 

No segundo vivia a minha tia aboa:

Tiña unha peza cheia de paxaros disecados

que só abria os dias de festa

para que os nenos disfrutásemos nela.

 

Ainda vivia minha mãe

e todos os meus irmaos viviam,

e em frente trabalhava o senhor Pedro o tanoeiro,

e a grande tenda de efeitos navais mantinha o seu trafego.

 

Na casa tinhamos pombas

e, por suposto, un grande gato mouro;

e o mue pai era novo ainda

e no mar do mundo cada dia descobria eu unha ilha.

 

Via o mar da minha fiestra,

e chegavam cornetas da marinha.

E baixava os degraus duas vezes ao dia para ir à escola,

e duas vezes rubia-os de volta.

 

As mulheres entom usavam capa e corsé,

e íamos à aldeia em coche de cavalos,

e a rua estava ateigada de pregons de sardinhas

e de ingleses que vendiam Bíblias.

 

Eu tinha un pacto con Deus:

que ninguén dos meus morreria.

E o pacto era observado,

e eu confiaba na perenidade do pacto.

 

Todo isto fica tam longe

que aduro podo ainda lembrá-lo.

Esqueceria-o dentro de pouco tempo

se non escrebese estes versos.

 

Ricardo Carballo Calero

Ferrol, 1910 - Santiago de Compostela, 1990

Ricardo Carballo Calero foi historiador da literatura galega, profesor, crítico literario, lingüista e escritor.

Antes da guerra civil foi membro do Seminario de Estudos Galegos e do Partido Galeguista, e en 1972 converteuse no primeiro catedrático de Lingua e Literatura Galegas da Universidade de Santiago de Compostela.

En 1926 trasladouse a Compostela, onde iniciou os estudos de Dereito, licenciándose cinco anos máis tarde. Ao rematar a carreira, en 1931, opositou para ser profesor auxiliar de Dereito penal e procesual, mais non acadou a praza. Dous anos despois aprobou as oposicións a funcionario municipal no concello de Ferrol, e tamén en 1933 casou con María Ignacia Ramos, licenciada en Historia e compañeira de estudos universitarios.

En 1927 ingresou no Seminario de Estudos Galegos onde acabou formando parte das seccións de Historia da Literatura e de Ciencias Sociais, Xurídicas e Económicas. Tamén participou no activismo estudantil da man da Federación Universitaria Escolar, e participou na creación do Partido Galeguista en 1931. Colaborou na redacción dun dos anteproxectos do Estatuto de Autonomía de Galicia canda Lois Tobío, Valentín Paz Andrade, Alexandre Bóveda e Vicente Risco. Ocupou o cargo de presidente do partido en Ferrol, e en abril de 1936 foi elixido compromisario pola provincia da Coruña na candidatura da Fronte Popular para a elección do presidente da República.

En 1928 iniciou as colaboracións coa revista Nós, que se prolongarán ao longo de sete anos. Publicou nesta revista un total de vinte e seis textos, que se poden clasificar en catro tipos: once poemas («Deus» no nº 49, «Mañá de outono» no nº 55, poema sen título no nº 61, «Cançón das lavandeiras» no nº 76, anunciado como adianto do seu libro Vieiros, «Santa Cecilia da soidade» no nº 96, «Ó vir a primadeira» no nº 100, «Semellas ser somente» no nº 106, «Naces na primadeira» no nº 115, «Codio» no nº 118, «Ti apareciches» no nº 123, como adianto do poemario O silenzo axionllado, e «Choiva» no nº 137-138); nove recensións de libros (O vento segrel de Augusto Casas no nº 101, Poemas en catro tempos de Blanco Amor no nº 102, Contos do camiño e da rúa de Otero Pedrayo no nº 106, Sonetos escogidos de Antero de Quental no nº 111, Mar Coalhado de Branquinho da Fonseca e Ensayo histórico sobre la cultura gallega de Otero Pedrayo no nº 118, Codeseira de Crecente Vega no nº 122, Poesías de Gil Vicente editadas por Dámaso Alonso no nº 126-127 e Bebedeira de Florencio Delgado Gurriarán no nº 128-129); catro artigos de crítica literaria (sobre o poema «Cossante» de Diego Furtado de Mendoza no nº 101, «Robert Burns e o diaño» no nº 105, «Grorias e perigos da poesía de Bouza Brey» no nº 130 e «Rosalía, Curros e Juan Ramón» no nº 136); e tres artigos sobre literatura e cultura galega (o texto «Ollada encol da poesía lírica galega contemporánea», discurso lido no Ciclo de Cultura Galega organizado polo alumnado da facultade de Filosofía e Letras no comezo do curso 1930-31, no nº 87, «Balance inventario da nosa literatura» no nº 108 e «A xeneración de Risco» no nº 131-132).

Amais de na revista Nós colaborou en publicacións como A Nosa TerraGuiónGalizaResolUniversitarios ou Papel de Color. En 1928 publicou Trinitarias, poemario en lingua castelá. En 1931 Ánxel Casal editoulle Vieiros, o seu primeiro poemario en galego, ao que seguiron La soledad confusa (1932, en castelán) e O silenzo axionllado (1934). En 1935 escribiu a peza de teatro O fillo, que recibiu en 1947 o Premio de teatro Castelao en Bos Aires, se ben non foi publicada ata 1982.

Mentres traballaba en Ferrol estudou por libre na Universidade de Santiago de Compostela a carreira de Filosofía e Letras, rematando en 1936. Opositou para ser profesor de instituto de Lingua e Literatura Española e estaba en Madrid onde o sorprendeu o alzamento nacional. Participou na defensa de Madrid como miliciano (realizara o servizo militar no cuartel do Hórreo en Santiago de Compostela, no corpo de artillaría) no batallón Félix Bárzana da FETE-UGT, sindicato no que militaba. No batallón coincidiu con Raimundo García Domínguez, Borobó. Foi ascendido a tenente despois de formarse en Paterna. Detido na fronte de Andalucía ao remate guerra e condenado en consello de guerra a doce anos de prisión, sería encarcerado no antigo convento de Santa Úrsula de Xaén. O tempo na cadea deixou pegada en varias das súas obras, como a novela Scórpio, as pezas teatrais A sombra de Orfeo e Os xefes, ou o poema «Fugíamos da nossa vida».

Tras ser liberado de forma provisional en 1941 regresou a Ferrol. Ao estar inhabilitado para traballar na función pública, durante varios anos a familia subsistiu grazas ao traballo da súa muller. En 1950 vai vivir a Lugo logo de que Antonio Fernández López o contrate para o colexio Fingoi. Encárgase de coordinar o proxecto pedagóxico, se ben nominalmente non pode ocupar o cargo de director. Polo centro pasaron outros persoeiros como Méndez Ferrín, Arcadio López Casanova ou Bernardino Graña. Amais, alí leváronse a cabo tarefas de investigación en estudos literarios, que deron pé a varias publicacións.

Recuperou o contacto cos galeguistas e seguiu escribindo. Comezou a preparar a súa tese de doutoramento que defenderá en Madrid en 1955 co título «Aportaciones a la literatura gallega contemporánea». Por encargo da editorial Galaxia traballa na súa obra posiblemente máis recoñecida, a Historia da literatura contemporánea, que ve a primeira edición en 1963. En 1958 ingresou como membro numerario na Real Academia Galega co discurso Contribución ao estudo das fontes literarias de Rosalía, respondido por Otero Pedrayo. A súa tarefa como lingüista dá pé á publicación en 1966 da Gramática elemental del gallego común (Galaxia), e é o principal redactor das Normas ortográficas e morfolóxicas que a Real Academia Galega publica en 1970.

En 1950 gañou o premio de novela convocado por Bibliófilos Gallegos coa obra Xente da barreira, publicada en 1951. En 1950 publica o poemario Anxo de terra, na colección pontevedresa Benito Soto e en 1952 edita na colección Xistral Poemas pendurados dun cabelo. As tres obras foran escritas en anos anteriores. Como autor quixo ser encadrado dentro da Xeración Nós, pois sentíase moi identificado cos compañeiros do Seminario de Estudos Galegos. Carballo Calero empregou o pseudónimo de Martinho Dumbria en varias recensións para a revista Grial. O nome está tomado do protagonista da novela de Otero Pedrayo Devalar, publicada en 1935 por Nós.

En 1963 recibiu a cancelación de antecedentes penais. Autorizado a exercer o ensino público, en 1965 incorporouuse á Universidade de Santiago de Compostela como profesor de Lingua e Literatura Galegas, contratado por Abelardo Moralejo, decano da facultade de Filosofía e Letras, para a sección de Filoloxía Románica. Ao tempo, entra como profesor de Lingua e Literatura Española no instituto Rosalía de Castro. En 1972 oposita para catedrático de Lingua e Literatura Galegas, e acada a praza.

Tras a chegada da Xunta preautonómica formou parte da comisión que establecía as normas lingüísticas para o uso administrativo. Nela comezou a diverxencia respecto da dita norma e a súa aposta polo reintegracionismo lingüístico. Logo de xubilarse en 1980 revisou e reeditou a súa obra literaria, e publicou novas obras como a novela Scórpio (1987). Nos últimos anos recibiu diversas homenaxes até o seu falecemento o 25 de marzo de 1990.

Para celebrar esta data, podedes ver no taboleiro da Biblioteca un orixinal alfabeto, obra do artista Manu Arranz (tamén coñecido como 7 Codos), no que cada letra é unha homenaxe a unha gran muller da historia. Damos as grazas a Carmen, Mely e Ángeles por colocar as letras.

 

 

Podedes ver o traballo de Manu Arranz na súa conta de Instagram.

 

Tamén tedes en exposición dentro da Biblioteca os libros temática feminina adquiridos nos últimos cursos.

 

 

As novidades que nos chegaron agora mesmo son tres libros moi interesantes:

 

 

 

O cómic Sally Heathcote. Sufragista, conta como o movemento sufraxista inglés loitou pola igualdade e o dereito de voto das mulleres.

Pioneiras 2. Galegas que abriron camiño continúa coa biografía de mulleres galegas pertencentes a moi diversas áreas profesionais.

Chicas malas, biografía de 15 mulleres que desafiaron as convencións e abriron novos camiños.

 

 

É tempo de Entroido! Grazas a Carmen, de Dinamización Lingüística, e aos alumnos de 1º e 2º ESO, o cortizo da Biblioteca quedou así de ben estes días para celebralo!

 

 

Desde a Biblioteca compartimos con vos nesta festa os versos do poeta Rubén Darío:

 

Musa, la máscara apresta,

ensaya un aire jovial

y goza y ríe en la fiesta

del Carnaval.

 

Ríe en la danza que gira,

muestra la pierna rosada

y suene, como una lira,

tu carcajada.

 

Para volar más ligera

ponte dos hojas de rosa

como hace tu compañera

la mariposa.

 

Y que en tu boca risueña,

que se uno al alegre coro,

deje la abeja porteña

su miel de oro.

 

Por iniciativa do equipo de dirección, a Biblioteca converteuse durante o festival nun obradoiro de globoflexia, levado por Virginia con gran mestría, e noutro de maquillaxe de fantasía, no que algúns alumnos pintaron a quen o desexara.

 

 

O disfrace máis literario foi o dos alumnos de 1º.

 

 

Lembrounos este bonito poema de Gloria Fuertes para nenos titulado “Los peces van a la escuela”:

Hay un colegio

 

en el fondo del mar,

y allí los “bonitos”

bajan a estudiar.

 

Y el que más escribe

es el calamar,

y el que menos sabe

no sabe la “a”.

 

A dar la lección

“pez espada” va,

lleva su puntero

para señalar:

 

“Con olas y barcas,

el Norte del mar,

y limita al Este

con playas sin par…”.

 

Y después, muy serios,

todos a rezar:

Pupite de perlas,

bancos de coral,

encerado verde

y tiza de sal.

 

Muchos pececitos

ríen al sumar.

Y el buzo a los peces

bajaba a asustar,

con su cara blanca,

dentro de un cristal.

 

 

 

Así de ben quedou o taboleiro da Biblioteca grazas a Carmen e aos alumnos de 1º A.

 

 

Johana (1º A), Eloy (3º B) e Rosalía (2º B), os gañadores do concurso de postais de Nadal, cos seus agasallos.

 

 

Desde a Biblioteca queremos presentar neste día un libro que vén de chegarnos sobre as mulleres e o feminismo: Feminismo ilustrado. Ideas para combatir el machismo, de María Murnau e Helen Sotillo.

 Tédelo na mesa de exposicións da Biblioteca, xunto a outros libros que falan sobre mulleres.

 

 

E queremos agradecer a Silvia, de 1º, e a María, a súa titora, a realización deste precioso mural que puxemos no taboleiro da Biblioteca.

 

Como en anos pasados, o Samaín celebrouse na Biblioteca con lecturas de terror, feitas por alumnos e alumnas do Instituto, e coa colaboración de Dinamización Lingüística.

 Carmen e Mely axudaron moito coa decoración, tanto no exterior da Biblioteca como dentro.

 

 

Houbo, ademais, chuches para os lectores e os asistentes.

Este ano, xunto co relato breve O lobo da xente, de Vicente Risco, leuse una selección de contos breves tomada do libro Historias de miedo para contar en la oscuridad, de Alvin Schwartz.

Os textos que limos foron:

El garfio.

La caminata.

¿Para qué has venido?

La cosa.

Los invitados.

La chica que se puso sobre una tumba.

¿Puedo llevar su cesta?

Un caballo nuevo.

El vestido de noche de satén blanco.

El fantasma de los dedos ensangrentados.

Una salchicha deliciosa.

Os alumnos que fixeron as lecturas foron: Lucía e Rosalía (2º B), Saray (3º A), Carla (2º A), Sara (1º A), Laura (4º A), Yago (4º A), Cristina (3º B), Johana (1º A), David (2º A) e Iria (3º A).

 

 

 

 E tamén leu Fe!

Moitas grazas a todo o mundo!



by Dr. Radut