Extracto da Historia da vida cotiá en Galicia. Xavier Castro
FULASTRIÑOS
Despois de referir o antedito, pode que resulte abraiante que un historiador mencione que era escasa a estimanza que a sociedade rural -nomeadamente os petrucios- tiña polas nenas. Pero o feito e que os nenos recibían un aprecio notoriamente mais alto. Pero ben e verdade que, en conxunto, os infantes -en tanto que grupo de idade- non gozaban dunha consideración elevada. Hai que ter en conta que aquela era unha sociedade chea de nenos e rapaces novos. Aínda que morría unha porcentaxe elevada, a fins do dezanove mais do cincuenta por cento da poboación galega era menor de 14 anos. Cada familia tiña unha media aproximada de catro ou cinco nenos, o que implica que a atención que recibía cada neno non podía ser moi grande. E a súa estimanza difería moito da actual. Nas familias labregas e populares a morte dun neno distaba de adquirir os caracteres tráxicos que reviste nos nosos días. Tampouco semella que pesara en exceso nos medios populares urbanos, segundo o testemuño de Pío Baroja: Nunha das súas novelas, un pai leva a enterrar ó seu neno morto ó cemiterio sen apenas cerimonia. Outra actitude quizais houber no seo das clases medias e altas, ou en determinados casos individuais: como o de Valle-Inclan, gravemente aflixido polo falecemento dun fillo pequeno por mor dun accidente acontecido en Cambados. 
Custa entender, dende a óptica da sociedade actual, que os valores sociais fosen antano tan contrastantes: na época actual o importantes son os fillos, entrementres que, no pasado, os importantes eran os pais. Manuel Garda Barros, cultivador do xénero costumista, indicaba que: «Nos tempos de nosos avós, e hastra de nosos pais, os nenos eran considerados coma fulastriños que había que criar porque Diolo-os daba».453 Non semella que se lles dera, pois, ós nenos demasiada importancia, e para ilustrar isto Barros recorría a unha anécdota tirada da súa propia experiencia persoal: «Cando se fixo a nosa escola de Rubin, conta o Mayestro qu'hoxe temos que viu el xente que s'ademiraba vendo facer un edeficio tan bo pra meter rapaces dentro!» . Parecíalles moito para os cativos. 
Na Galicia de 1905 parecía ser maior a preocupación social pola sorte dos vellos -moi respectados antano en tanto que portadores dun saber experiencial que se valoraba- que pola dos nenos, ó contrario do que sucede actualmente. Dicía unha persoa informada, colaborador dunha revista de difusión de coñecementos agro-gandeiros, referíndose ás fundacións benéficas, que: «Abundan mas los asilos para ancianos que para niños, como si nuestros filántropos mirasen mas para atrás que para el porvenir».  Por certo, as antigas inclusas e hospicios onde ía parar o elevado numero que había de nenos expósitos, abandonados polos seus pais, eran practicamente matadoiros; a taxa de mortalidade infantil era, en efecto, en moitos destes centros, estremecedora, con cifras que andaban entre o setenta e o noventa por cento. Item mais: o abandono de párvulos era un dos maiores dramas sociais. En 1870, o abandono dun neno menor de sete anos estaba castigado soamente coa pena de arresto maior e multa de entre 125 e 1250 pts. 
Polo demais, apreciase nesta cuestión unha salientable vea sexista. En efecto, a desvalorización das nenas semella ter constituído un feito que non será en absoluto peculiar de España, xa que e posible constatalo asemade en diferentes países e mesmo en distintos ámbitos de civilización. 
Un dos gran des artistas da plástica contemporánea, pintor coñecido por realizar os seus cadros cunha acrisolada sensibilidade poetica, Marc Chagall, sincerabase na súa autobiografía desta maneira, tan contrita: «Y nuestra hijita esta con nosotros. Perdóname, querida, de no haberme acordado antes de ti, de no haber venido a verte hasta el cuarto dia de tu nacimiento. 
Es vergonzoso. Había soñado con un niño y era lo contrario».
E semella de todo punto evidente que tal discriminación se rexistraba tamén noutros ámbitos distintos da civilización occidental. En Oriente, tamén semella ter sido moi habitual a preferencia dos pais (e quizais tamén das nais) a prol da descendencia varonil. En China, o abandono das nenas producíase antano con moita frecuencia. E non parece que cambiara radicalmente esta mentalidade nos nosos días. No ano 2005, a detección precoz do sexo do feto determinou a emerxencia dunha taxa moi superior de abortos femininos, o que alterou a correlación habitual entre os nacidos de distinto sexo (aproximadamente, 102 nenas por 98 nenos). o que ocorreu foi que os bebes varóns chegaron a ser un dezaoito por cento mais. 
En Galicia, esta mentalidade estaba amplamente espallada polo medio rural, pero tampouco se pode dicir que no espazo urbano contara con escasa aceptación. Efectivamente, non ten dubida que as nenas eran menos valoradas socialmente que os cativos varóns. Deste xeito, cando viña ó mundo un neno, dicíase non poucas veces con ledicia: «naceu un pan no forno». Cando nada unha nena, calaban. 
Encontramos unha testemuña que reflicte de xeito acaído esta discriminación nunha obra da autoría de Emilio Pardo Bazán, escrita coa intención de plasmar «un fragmento de vida»: Trátase de Dona Milagros, novela publicada a fins do século XIX. Cobra vida nela o probo e decadente fidalgo Benicio Neira, rendista que se amoldaba con moita dificultade as estreiteces dunha vivenda moderna en Marineda. Refería a escritora que Deus lle outorgara unha fecunda descendencia na que predominaban abrumadoramente as femias. Pesaroso co seu sino, fada a seguinte confesión: «Empece a ver que 1o que complicaba la situación de mi familia, era la fatalidad de que la naturaleza se empeñase en regalarme hembras y no varones. Son las hembras, desde tiempo inmemorial, la plaga, la aflicción y el castigo de la fecundidad humana. He oído que en algunos países se acostumbra darlas muerte al nacer; y aunque se me haga duro creer tan horrible crueldad, lo cierto es que aquí, si no las matamos, renegamos de ellas".
Unha das causas primordiais desta infravaloración do sexo feminino viña dada pola incerteza económica das súas perspectivas de sostemento no futuro; e por mor do pouco rendibles que semellaban as fillas no presente para economía familiar (en particular, no medio urbano): os rapaces podían traballar e, durante os primeiros anos de labor -cando obtiñan retribución-, adoitaban achegar unha parte substancial dos seus ingresos ós pais, como xa indicamos. Coas mozas non acontecía outro tanto e mesmo cumpría prepararse para dotalas, para que conseguisen un pretendente que estivese disposto a contraer matrimonio con elas e, por conseguinte, a mantelas. A súa saída da casa representaba un alivio financeiro. Esta orde de preocupacións aparece plasmada nas cavilacións que realizaba o atribulado proxenitor, tal como o concibiu Dona Emilia, na citada obra: «Once veía yo a mi alrededor, como los retoños de la oliva: cinco casaderas, una que lo sería bien pronto, y las demás, pobres criaturitas indefensas, desarmadas para todas las luchas, sin mas apoyo que la proteccion de un hombre ya entrado en anos, con un pie en el sepulcro. Si aparecían maridos, soberbio; pero si no aparecían, ¿que iba a ser de mi prole? ¿Que comerían hoy o mañana? jComo no echasen en el puchero el consabido aguilucho!». Situado en tal tesitura, as súas esperanzas estaban cifradas no fillo varón, ó que lle concedía oportunidades privilexiadas para que realizara estudos, posto que: «Si Froilancito despuntaba, las ampararía [ ... ] iEra preciso que Froilancito nos saliese una eminencia!». Pero o rapaz resultou ser un lacazán e carecía ademais das necesarias luces. Unha das irmáns, en cambio, tiña unha intelixencia esperta e inquedanzas culturais. Pero o seu pai non consideraba axeitado que unha rapaza estudara. Iso non podía ser: no seu criterio, as mulleres non valían para tal angueira. Non conviña que as mulleres fosen literatas, como advertía Rosalia de Castro, e asemade Clarín, nas paxinas de La Regenta. o reputado medico Roberto Novoa Santos escribiu poucos anos despois un libro, La indigencia espiritual del sexo femenino, no que consideraba as mulleres de todo punto incapaces para consagrarse nos quefaceres intelectuais. 
Por outra banda, en tempos recuados, ma non troppo, constatase -no noso país e noutros do noso contorno, como Francia, poño por caso- que cando a natalidade non cesaba de medrar e os recursos escaseaban, non era en absoluto insólito que algunhas familias recorreran non so a aborto, senón mesmo tamén o infanticidio. Hai que ter en conta que os pais sentíanse moitas veces desesperados polo espantallo da fame. Par suposto, perpetraban este delito dun xeito mais ou menos disimulado ou encuberto. Pero nin que dicir ten que a igrexa católica tiña constancia de tal proceder: pola vía privilexiada do confesionario. Un dos procedementos mais empregados para acabar coa vida dun naipelo consistía en telo arrimado a nai no leito mentres durmía can el pola noite, pais era moi habitual que toda a familia descansara xunta. Deste xeito, case como sen querer, procedía a afogalo. Podía semellar así un accidente involuntario. Tal era a excusa mais habitual. Esta era unha das mais poderosas razóns polas que as cregos adoitaban instar as nais a durmir nun leito afastado dos fillos. Temos unha proba disto nun Manual de confesores, publicado no ana 1845, no que, entre as cuestións primordiais que os cregos deberían recordar mais a miúdo os fieis na súa predicación, sinalábase a seguinte: que as pais «no metan a sus hijos en la cama con ellos, si son muy pequeños por el peligro de ahogarlos, y si son grandes, es decir, despues de los seis años, por el peligro de escandalizarlos. Con mayor razón han de evitar que duerman juntos los hermanos de diferente sexo»  
Pois ben, sábese que eran as nenas quen padecían con mais frecuencia tales agresións. 
Temos, pois, que a discriminación da muller, daba comezo xa na etapa infantil. As nenas eran menos apreciadas e mesmo menos visibles. Quizais non sexa improcedente unha observación a este respecto: e posible que non fose un feito casual que o escritor Xosé Neira Vilas se lle ocorrera plasmar por escrito as Memorias dun neno labrego, e non as dunha nena labradora. o feito reflicte a mentalidade dunha época na que resultaba patente a invisibilidade do sexo feminino na literatura testemuñal e nos tratados de etnografía. E tamén evidentemente noutros moitos eidos.