Skip to Content

TEMA 1: "HISTORIA DA LINGUA: SÉCULOS XX E XXI". 2º Bacharelato

 

 

1. O GALEGO NOS SÉCULOS XX E XXI:SÍNTESE HISTÓRICA.

Consolidación do proceso de normalización.

O galego accede a novos usos: ensaio, narrativa, política, actos públicos,...

Recoñecemento oficial da lingua

Desgaleguización social (medios comunicación, escolarización,...). Descenso falantes monolingües en galego.

1.1.Etapas.

Preguerra (1900-1936): Fundación da Real Academia Galega (1906). Irmandades da Fala (1916). Revista Nós e intelectuais do Grupo Nós (1920). Seminario de Estudos Galegos (1923). Numerosas publicacións en galego (A Nosa Terra) e editoriais (Lar, Nós). Estudos lingüísticos: dicionarios (Leandro Carre), gramáticas (Lugrís).

Posguerra e ditadura de Franco (1939-1975):Represión. Castelán, lingua oficial. Galego, a lingua máis falada. Exilio (capital B.Aires). Editorial Galaxia (1950). Revista Grial. Suplemento do xornal La Noche. Traballos lingüísticos: gramática de Carballo Calero; dicionario de Franco Grande. Asociacións culturais: O Facho, O Galo, Abrente. Día das Letras Galegas (17 maio 1963). Estudo do galego na Universidade (1965). Creación do Instituto da Lingua Galega (1971).

A actualidade (1975-2000): Constitución Española (1978). Estatuto de Autonomía (1981),o galego, lingua oficial. Publicación das Normas ortográf.e morfol.do idioma galego. polo acordo da RAG e o ILG (1982). Emprego de diferentes normativas (oficial, lusista,...). Lei de Normalización Lingüística (1983) que regula o uso e aprendizaxe do galego. Emisións da RTVG (1986) e aparición da Mesa pola N.L. (1988). Xornais en galego (Teima, Luces, Tempos, A Nosa Terra, O Correo Galego,...). Estudos lingüísticos e literarios e nacen novas editoriais (Do Cumio, Xerais, Sotelo Blanco, Bahía,... Nos 90 o galego accede á informática e a Internet.

2. O ESTABLECEMENTO DUNHA NORMA:

Preguerra: ausencia de normativas. Galego enxebrista ou diferencialista (supradialectal, portugués como modelo da tradición literaria, arcaísmos, lusismos, hipergal. )

Posguerra: ata os 70, período protoestándar (simplific. ortográf. e purismo léxico).

Actualidade: galego estándar (normativiz. e normalización).

3. OS CONTEXTOS SOCIOLINGÜÍSTICOS.

3.1. Situación lingüística de Galicia: niveis de coñecemento e uso.

Diglosia: castelán e galego como lingua maioritaria. Desgaleguización (xuventude, urbano-rural). Transvase de poboación. Política institucional ineficaz.

3.2. A oficialidade.

Mellora a consideración social. Recoñecemento oficial: dereito a usalo e a non discriminación. Lingua oficial na Administración e integración no sistema educativo (curso 1979-80).

3.3. O galego na Administración.

Emprego variable na Admin. pública. Uso nos actos públicos e políticos da Xunta e Parlamento. Publicidade institucional en galego. Nos concellos o uso é moi variable. Escaso uso na Adm. estatal e case inexistente na Adm. de Xustiza.

3.4. O galego nos medios de comunicación.

3.4.1. Os medios de comunicación de masas:

3.4.2. A prensa escrita: En galego nace no s.XIX, coa publicación de O Tío Marcos da Portela(1876) e séguenlle outros coma A Monteira, de Lugo (1889). No s.XX o xornal máis relevante é A Nosa Terra(1907); pero o de maior contido ideolóxico será a revista Nós(1920), promovida por Risco, Castelao e Otero Pedrayo.

A censura da ditadura de Primo de Rivera crea un ambiente adverso para os xornais. Coa chegada da II República e a formación do Partido Galeguista aparece a prensa nacionalista en galego (A Nosa Terra, Alento, Yunque).

Na ditadura de Franco desaparecen os xornais en galego (exilio: Loita, Galeuzca ou Vieiros). A partir de 1965 aparecen algunhas publicacións na clandestinidade. Publícase a revista cultural Grial (1963). Coa democracia hai un incremento espectacular das publicacións; hoxe en día as máis importantes son: A Nosa Terra, Tempos Novos, Galicia Hoxe, Dorna (de poesía), A Trabe de Ouro (filosofía),...

3.4.3.A lingua galega nos medios audiovisuais:

A radio en galego: A 1ª emisión en galego prodúcese na BBC de Londres (anos 40-50) e logo destacar Galicia Emigrante (Buenos Aires). Nos anos 60 hai algún programa de Radio Nacional; pero será nos 80, coas emisoras locais, cando o galego acade unha certa presenza, e en 1985 aparece a Radio Galega.

A televisión en galego: Entre os anos 50-70 a única canle emite en castelán. Dende 1974 co Centro Regional de TVE emítese algún informativo en galego e en 1985 nace a Televisión de Galicia (TVG) coa emisión case íntegra na nosa lingua.

3.4.4. A lingua galega en Internet: Mediados dos 90, coa implantación de Internet, vai haber un emprego progresivo do galego na Rede. Primeiras páxinas web en galego e nace Vieiros (portal galego en Internet); edicións dixitais dos principais xornais galegos. Na actualidade a presenza do galego xa é moi importante (lingua, literatura, ciencia, universidades, empresas, foros de discusión,...). Malia contar con moitas páxinas galegas, a presenza do galego segue a estar moi por debaixo do inglés e do castelán.

3.5. O galego no ensino: Presenza do galego na escola desde  o curso 1979-80, como materia oficial e obrigatoria. Coa Lei de N.L.(1983) vaise converter en lingua vehicular da educación en determinadas materias. No Decreto Lei de 1995 vaise ampliar a presenza nas distintas etapas educativas. Malia o dito, a Lei segue a se incumprir sistematicamente en moitos centros de Galicia.

3.6. O galego noutros ámbitos da sociedade:

Os partidos políticos.

Os sindicatos, o mundo empresarial e comercial.

A Igrexa.

Os mundos cultural e editorial: importante presenza na música folk

4. O PORVIR DA LINGUA GALEGA:

Malia a acción normalizadora de moitos colectivos, o galego enfróntase á globalización, escasa promoción, a dinámica do bilingüismo e o rexeitamento de certos sectores sociais de ideoloxía conservadora. Hai que engadir a falta de conciencia dunha boa parte da poboación e o desinterese da xuventude, sobre todo nos ámbitos urbanos. Con estes vimbios, mal cesto imos facer e o futuro non parece moi optimista.  



page | by Dr. Radut