Skip to Content

O Samaín e o Magosto

O Samaín e o Magosto

 

 

A ANPA  do IES LELIADOURA e o Equipo de Normalización e Dinamización Lingúística van celebrar o Magosto o día 9 de novembro as 12:30 no centro para todo o alumnado. 

Tamén invitamos a todo o alumnado e as súas familias  a participar nunha exposición que queremos facer no centro con traballos feitos con cabazas, castañas, ourizos, follas, piñas, millo, landras ou calquer outro froito do outono. Seguro que contamos con moitos que teñan ideas orixinais e poden dar renda solta a creatividade 

Esperamos a vosa participación. Animádevos!

A data que esperamos facer esta exposición é a primeira semana de novembro e dende xa, podedes ir traendo os vosos traballos 

Moitas Grazas dende o Equipo de Normalización.

A orixe do Magosto ::

 

 

En Novembro ten lugar en Galicia o magosto. Sempre se puido celebrar na casa, ao lado do lume do fogar, nalgún recuncho do pobo; pero o seu lugar orixinario foi o  monte.

Os celtas non tiñan templos no sentido latino da palabra templum; celebraban as súas festas e as súas cerimonias rituais nun claro do bosque. Resulta, pois, por unha razón ou outra, que «o bosque e o templo eran, para os celtas, nocións equivalentes o intercambiables» (C. G. Guyonvarc’h, La civilisation celtique). «Os galegos non teñen templos senón natureza» (V. Risco).

 

Decía a tradición galega que as castañas simbolizaban a alma dos difuntos e que, con cada froito ventilado na festa do Magosto, unha alma se libraba do Purgatorio e uníase á celebración. Con semellante responsabilidade afrontan os galegos esta divertida festa en torno a  comunidade,o lume, as castañas e o viño, asta o 11 de noviembre.

 

Diferenciaba o historiador e antropólogo galego Antonio Fraguas Fraguas entre o Magosto a secas, que "non é máis que asar unhas castañas nunha fogueira", e a fiesta do Magosto, que é moito máis. É  o Magosto unha festa de colleitas, lume, castañas e viño novo. E festa de xuntarse e de divertirse, festa de vida e muerte, de xuventude e de tiznar a traición ao de enfrente.

 

 

En Galicia el Magosto  celébrase especialmente na primera quincena de noviembre, entre el Día de Todos los Santos (el 1 de noviembre) y el día de San Martiño (el 11 de noviembre). Aínda que a tradición varía dependendo da zona de Galicia que o celebre, é especialmente importante na provincia de Ourense e  no sur de Lugo, as áreas que conservan un maior número de soutos o castañares. Os ingredientes son bastante comúns: un bó grupo, unha fogueira, castañas, chourizos, viño e  queimada. Celébranse como antaño, e dicir no medio dos soutos, nas  lareiras (cocinas) ou  en prazas de pobos

O  día 1 de novembro, os celtas apaciguaban os poderes do outro mundo e propiciaban a abundancia das coseitas coa celebración da festa samahaim, a cal era, para uns, o comenzo do inverno e, para outros, o final do verán; en todo caso era o principio dunha nova xestación e  dun periodo de intensa comunicación entre os habitantes deste e doutro mundo.  Reuníase unha grande multitude  porque era unha festa obrigatoria. Quen no asistía corría o perigro de perderla razón. A festa era para os celtas unha concentración do sagrado nun tempo u nun lugar determinados. Os mitos afirman que era o momento no cal se  producian grandes acontecimientos cósmicos, e cando tíña lugar a morte tanto ritual como simbólica do rei e o seu remplazamento. As cerimonias festivas actualizaban, celebraban e comentaban a orixe mítica e a continuidade do mundo (J. de Vries, La religion des Celtes).

Polas mesmas datas, os románs celebraban as saturnales. O  mundo dos espíritus se entreabría e saían personaxes de pesadilla, as almas tenues, os corpos que foran enterrados e as sombras. Todos se nutrían dos platos depositados sobre as tumbas. O día exacto da celebración depende da tradición oral. «¿Por qué buscas no calendario unha festa móvil?», lle pregunta a musa a Ovidio. Pero si a data é variable, a época e inmutable: «Cuando la tierra é fecundada polas sementes que sobre ela se derraman» (Ovidio, Les fastes, lib. I, vv. 657-664 ).

 

 

  O día do samahaim, os celtas encendían o primeiro lume ::

 

 

O  día do samahaim, os celtas encendían o primeiro  lume, orixe de tódolos lumes. Con él se encendían, a súa vez, tódolos lumes da illa.

As castañas  asábanse sobre unha gran fogueira, polo xeral, visible dende varios puntos da parroquia, desempeñando, a este respeito, a mesma función que a fogueira de San Xoan. En Galicia, o lume permanente do fogar  encendíase cun tizón traído da fogueira da Vixlía Pascual ou do lume encendido a noite de Nadal.

 

 

Uns albañiles que abren e limpan as sepulturas dun cemiterio galego cando hai que utilizalas de novo, dixeronme: «Nalgunas caixas  encontramos castañas que puxeron as ánimas vellas para as novas». Segúndo conta o viaxeiro inglés Swinbume do século XVIII, a xente de Galicia comía castañas a víspera dos Fieles Difuntos coa fe de que cada unha libraba un alma do purgatorio. 

No magosto berciano, o maiordomo das ánimas repartía a boleo castañas dende a torre da igresia; o mesmo facían nalgúns pobos galegos. A xente  agradecíaas como donativo das ánimas do purgatorio en paga as limosnas que deran polo seu eterno descanso durante o ano.

 

" Durante a preparación da parentalia, os romanos ofrecían aos seus mortos, que eran menos ávidos de riquezas e de fastos que os deuses que habitaban nas profundidades da laguna Estixia, modestas ofrendas: grans de sal, o don de Ceres (pan), violetas esparcidas sobre as tumbas, ramas de árbores como o pino, pero sobre todo, piedade para con eles. Las Constituciones Sinodales gallegas dicen que, en el velorio, el día de los Fieles Difuntos y en algunas otras ocasiones, los gallegos ponían mesas en las iglesias, comían hasta encima de los altares y bailaban. Y en el siglo XVI, el día de los Fieles Difuntos, los pobres comían, entre otras cosas, los restos de las castañas de los señores (Synodicum Hispanum, I. Galicia).

Os celtas, durante o samahaim, bebían ata perdela razón. O viño no magosto, o moscatel na castañada  e o  auguardente na mauraca corrían, ata tal punto, que a mente de moitos participantes se licuaba. En varias visitas ao cemiterio central de Atenas, e nalgúns  outros, vin cervexas e paquetes de pitillos nos nichos, ao seu lado, ou sobre as mesmas sepulturas. Moitos comensales do banquete funerario, práctica común en moitas culturas, terminaban borrachos. Aínda  hoxe, os velorios dalgúns pobos son momentos dun consumo elevado de alcohol. 

 

No magosto, a xente xoven sempre fixo gala dunha certa libertade de costumes, casi como no carnaval; se permitían cousas que cualquiera outro día estarían mal vistas.
Ao terminar de comer as castañas, os asistentes tiznabanse  uns a outros, bailaban e saltaban sobre o lume.
Os xóvenes, cando volvían do magosto, parecían antruexos.

 

A xente maior  mirabaos  polas ventás e non os recoñecía. Durante os días de carnaval, os mortos salen de seu espacio de residencia,  para invadir o espacio urbán; pola contra, o día das castañas, os vivos deixan o espacio urbán para invadir o espacio salvaxe que é o dos mortos.

 

 

Os contos populares bretons están cheos de alusions ao feito de que o día de Todos os Santos pola tarde non se pode facer andar o carro ou o coche sobre o borde da carretera, corríase o risco de chocar e de molestar aos mortos que voltan, esta noite, ao espacio dos vivos. O día de defuntos conven pasalo en paz, antes era costume ir a tocala gaita e a comer rosquillas ao camposanto. O samahaim perdura en Irlanda como festa rural que celebra o ter espantado a  pantasma da fame despois de encher os graneiros coa recolección recente (V. Guibert, Les quatre fêtes d ouverture…).

Gregorio IV, fundándose nas visions do Apocalipsis, institueu a festa de Todos os Santos, para celebrar e honrar aos santos, e a dos Fieles Difuntos para socorrer coas boas obras e oracions aos mortos que aínda están purificando a súa alma no purgatorio para que, canto antes, poidan gozar no ceo da visión beatífica, a cual será o obxeto da súa  felicidade eterna pero, en realidade, trátase da cristianización do samahaim que, nos seus aspectos paganos, perdura na mauraca, a castañada e o magosto. Como outras moitas, estas tres prácticas tradicionais estiveron medio desaparecidas durante anos pero estamos asistiendo a súa recuperación.

Por una vez e sen que sirva de precedente, os progres, co halloween, importado de EEUU, están colaborando ao mantimento e á recuperación dunha tradición europea tan vella como o tempo: o culto aos mortos.

Texto de Manuel Mandianes, antropólogo del CSIC e escritor



image | by Dr. Radut